Hoşgeldin Misafir ! (GirişÜye Olun)

AMORTİSMAN UYGULAMASI VE KIST AMORTİSMAN
Konuyu Açan Kişi: GÜLDENN
Cevap Sayısı: 0
Görüntülenme Sayısı: 8301

Cevapla 
 
Değerlendir:
  • 0 Oy - 0 Yüzde
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
AMORTİSMAN UYGULAMASI VE KIST AMORTİSMAN
Yazar Mesaj
GÜLDENN
ADMİN SAĞ KOL
Mesajlar: 3,441
Tarih: Jul 2007
Üye no: 15
Nerden: Dünyalı
Rep Puanı: 40
Mesaj: #1
AMORTİSMAN UYGULAMASI VE KIST AMORTİSMAN
[Resim: forum]
AMORTİSMAN MEVZUU VE KIST AMORTİSMAN
UYGULAMALARINDAKİ SON YAPILANMALAR

Dr. Levent DEMİRDAĞ
Vergi Denetmeni ve
K.Ü.İ.ve İ.B. F. Öğretim Görevlisi
Dilek SEVİMKAN
Vergi Denetmeni
I- GİRİŞ
İşletmeler ekonomik/sosyal amaçlarını gerçekleştirmek için satın aldıkları ve kullandıkları birtakım iktisadi değerlerin zaman içerisinde fiziki veya teknik ömürlerinin sona ermesi dolayısı ile değer kaybına uğramaları, bilinen bir gerçektir. Amortismanın amacıda bu iktisadi varlıkların değerlerinde meydana gelen değer kayıplarını sonuç hesaplarına yazmak suretiyle sermayenin bütünlüğünü korumaktır.

İşletmelerin başlangıç ya da sabit kıymetin işletmeye dahil edildiği tarihteki sermayelerini koruyabilmeleri her zaman işletmelerin gerçek ve sıhhatli görünümünü veren bir bilançoya sahip olmasının yanında, vergi mevzuatına uygun olarak gerçekleştirilecek bir uygulama da, amme alacağının doğru bir şekilde tahsiline de olanak verecektir. Buradan hareketle, amortismanın vergisel ve ekonomik açıdan önemi, mevzuu, uygulamaya ilişkin yapılan düzenlemeleri açıklamaya çalışacağız.

II- AMORTİSMAMN TANIMI VE KONUSU
Amortisman ayrılması, iktisadi varlığın maliyetinin bu varlığın faydalı ömrüne sistematik bir şekilde dağıtılması işlemidir. Gerçekten işletmelerde bir yıldan fazla kullanılan, aşınma ve yıpranmaya uğrayan duran varlıkların değeri,faydalı ömürleri içinde amortismân ayrılmak suretiyle yok edilir. (1)

Amortismanların iktisat politikalarında bir araç olarak kullanılması vergi hukukunda yapılan değişiklikler ile mümkün olmaktadır. Bir taraftan para değerindeki düşmenin biriken amortismanların işletmedeki görevini yerine getirmesinde yetersiz kalması, diğer taraftan yatırımların hızlandırılması için kaynak yaratmalarının özendirilmesi dolayısıyla amortisman hukukunda belirleyici düzenlemelere yer verilmiştir.

Türk Vergi Sisteminde amortisman, 213 sayılı VUK' nun 313 üncü maddesinde; gerçek usulde vergilendirilen mükelleflerin işletmelerin aktiflerinde yer alan ve işletmede bir yıldan fazla kullanılan, yıpranmaya aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz bulunan gayrimenkullerin ve bunlarım mütemmim cüz ve teferruatları, tesisat ve makinalar, gemiler ve diğer taşıtlar, gayri maddi haklar, alet, edevat, mefruşat, demirbaş ve sinema filmlerinin adı geçen Kanunun genel esaslarına göre tesbit edilen değerlerinin yok edilmesi şeklinde tanımlanmıştır.

Mali yönetim bakımından amortismanların işlevi 3 grupta toplanabilir
* Amortisman ayrılması, maddi duran varlıkların değerinin faydalı ömürlerine dağıtılmasına olanak vererek, işletmenin cari giderleri belirlenirken, sermaye harcamalarından her hesap dönemine düşen payını da hesaba katılmasını sağlar.
* İktisadi kıymetlerin değerlendirilmesine olanak verir.
* Faydalı ömürleri sonunda yenilenebilmesi için gerekli mali olanakları sağlar.

Amortismana Konu Varlıklar:
Amortismanlar, birden fazla üretim sürecine ya da işletme çalışmalarına katılan varlıklar için ayrılırlar.

VUK.nda amortismana konu varlıklar aşağıdaki gibi sıralanabilir.
a) Maddi ve gayri maddi duran varlıklar (269. ve 313. md)
- Gayri menkuller,
- Gayrimenkullerin mütemmim cüzleri ve teferruatları,
- Tesisat ve makinalar,
- Gemiler ve diğer taşıtlar,
- Gayri maddi haklar (Gayrimenkul olarak tapuya tescil irtica ve intifa haklan ile edebi ve sınai nitelikteki imtiyaz, ihtina beratı, telif hakkı, alameti farika ve ticaret unvanı gibi)
- alet, edevat, demirbaş, eşya, sinema filmleri, mefruşat,

b) Tarım işletmelerinde oluşturulan meyvelik, dutluk, fındıklık, zeytinlik ve güllüklerle, incir bahçesi ve bağlar gibi tarım tesisleri, işletmede inşa edilen yollar (arazi üstü tertipler, yol, su kuyusu, kanalet vb.)

VUK nun 313. maddesinde "Boş arsa ve araziler amortismana tabi değildir" hükmü yer almaktadır. Maddede, arazi ve arsaların amortismana tabi tutulmama koşulu "boş" , olmalarına bağlanmıştır. Yıpranma, aşınma, ya da değerden düşmeye maruz bulunmayan, doğal olarak sonsuz yararlı bir ömre sahip olan doğal kaynaklar ilke olarak amortismana tabi olmamaktadır. Arsa ve binalar genelde ayrı ayrı ekonomik değer almalarına rağmen, uygulamada değerlerinin birleştirilmesi durumunda arazi ve arsalarda amortismana tabi tutulmaktadır.

c) Alacaklar
Tahsil olanağı kuşkulu, tahsil olanağını tamamen yitirmiş ya da tahsilinden vazgeçilen kanun tabiriyle şüpheli, değersiz ve vazgeçilen alacakların değerinin yok edilmesine de kanun düzenlemesiyle yer verilmiştir. (WK md. 322,323,324)
Ancak, alacakların amortismanı olarak ele alınan bu "yok edilme" amortismanlarla değil,. karşılık ayırma konusuyla ilintilidir.

d) Aktifleştirilen giderler
Aktifleştirilen giderler, bir başka deyişle birden fazla hesap dönemine ilişkin giderler, işletmenin cari faaliyetinden doğmayan, büyük bir olasılıkla işletmenin gelecek hesap dönemlerinde elde edeceği gelirle ilgili olan ve belli zaman aralıkları ile yinelenmeyen giderlerdir. Bunlara örnek olarak kuruluş, örgütlenme giderleri, araştırma-geliştirme giderleri özel maliyet bedelleri,hisse senedi ihraç giderleri, tahvil ihraç iskontoları vb. gösterilebilir.

e) İmtiyazlı şirketlerde sermaye
İmtiyazlı işletme varlıklarının özel amortisman sürelerinin bulunduğu VLJK' nun 325 inci maddesinde düzenlenmiş olup, bu işletme tesisatlarımın imtiyaz süresinden sonra bedelsiz olarak devretse devletçe belirlenen bir teşekküle yâ da belediyelere devredilmesi imtiyaz name gereği olduğu durumlarda, imtiyazlı işletme sermayesi bu süre içinde itfa edilebilir.
Madenlerin ve taşocaklarının imtiyaz ve maliyet bedelleri işletme sebebiyle içindeki cevherin azalmasından dolayı maddi değerini kaybeden madenlerin ve taşocaklarının imtiyaz ve maliyet bedelleri ilgililerin müracaatları üzerine büyüklük ve maliyetlerine göre her maden ve taşocağı için ayrı olmak üzere Maliye ve Sanayi Bakanlıklarınca tesbit edilecek nispetler üzerinden yok edilirler.

Amortismana tabi olup;
1- Yangın, deprem, su basması gibi doğal afetler neticesinde değerini tamamen veya kısmen kaybeden,
2- Yeni icatlar dolayısıyla teknik ömürleri tamamen veya kısmen biten,
3- Fazla çalışmaya tâbi tutuldukları için normalin üstünde aşınma ve yıpranmaya maruz kalan;
menkul ve gayri menkullerle, haklara, mükelleflerin müracaatları üzerine ilgili bakanlıkların mütalâası alınmak suretiyle, Maliye Bakanlığınca her işletme için işin maliyetine göre ayrı ayrı belli edilen amortisman nispetleri uygulanır.

III- AMORTİSMAN AYRILABİLMESI İÇİN GEREKLİ KOŞULLAR
VUK' nun 313. maddesine göre bir iktisadi kıymetin amortismana tabi tutulabilmesi için şu 5 koşulun birlikte gerçekleşmesi gereklidir.

l- Duran varlığın işletmede 1 yıldan fazla kullanılması.
Yasada öngörülen amortisman yöntemleri iktisadi varlıklarım değerlerini yıllara ayırarak yok etmeyi belirlediğinden, iktisadi varlık bir yıl içinde kullanılıyor ve değerini tamamen ya da kısmen yitiriyorsa, bu varlık , için amortisman ayrılmalıdır. Buradaki "bir yıldan fazla" deyiminden birden fazla muhasebe dönemi anlaşılmalıdır.
2- Duran varlığın yıpranma, aşınma ve kıymetten düşmesi. İşletmede 1 yıldan fazla bir süre ile kullanılacak nitelikte olmakla beraber, aşınmaya, yıpranmaya veya kıymetten düşmeye maruz bulunmayan kıymetler için amortisman ayrılması söz konusu olamaz. Örnek olarak boş arazi ve arsalar 1 yıldan fazla kullanıldığı halde yıpranması, aşınması ve çoğu kez değer yitirmesi ve yenilenmesi söz konusu olmayan varlıklar olduğundan amortisman ayırımı yapılmayacaktır.
3- Duran varlığın işletmenin envanterine kayıtlı olması
İktisadi kıymetler, gerek bilanço gerekse işletme hesabı esasına göre defter tutan tüccarlar ile gerçek usulde vergiye tabi serbest meslek erbabı ve çiftçilerde; V.U.K.' nun 189. maddesi hükmü uyarınca ve bu madde de belirtilen esaslara göre envantere alınırlar. Eğer sabit kıymet envantere dahil değil ise, bu kıymet için amortisman ayrılamaz.
Duran varlıklar için ayrılan amortismanlar aşağıda belirtildiği üzere
- Envanter defterine,
- Amortisman defterine
- Duran varlık ve amortisman listelerine kaydedilecektir.
4- Duran varlığın kullanıma hazır durumda bulunması: Varlıkların işletmede kullanılıp kullanılmadığının saptırılması güç bir iştir. Kullanılabilir durumda olan kıymet aktife alınmışsa fiilen kullanıldığı varsayımıyla amortisman uygulamasına başlanılmalıdır. Yani amortisman uygulamasında varlığın fiilen kullanımı koşulu aranmayacak kıymetin işletme faaliyetinde kullanılabilir durumda olduğu saptandıktan sonra amortisman ayrılabilir. Ancak işletme faaliyetine tahsisi henüz mümkün olmayan varlıklar için amortisman uygulanamayacak. Bu kıymetler işletmenin aktifinde kayıtlı olsa bile, kullanılabilir durumda olmadıklarından amortisman uygulamasına başlanılamayacaktır. Bu kıymetlerin işletmede kullanılması için montajı gerekli olanların montajının tamamlanması inşa veya imal edilenlerde ise inşa veya imal işleminin tamamlanması sonucunda artık bu varlıklar işletmede kullanabilir hale gelmiştir ve fiilen kullanılıp kullanılmadığına bakılmaksızın amortismana tabi tutulabilir.
5- Duran Varlıkların değerinin belirli bir düzeyi aşması.
VUK nun 313 üncü maddesinin ikinci fıkrasında (946 S.K. nun 1. maddesi ve 94/6296 sayılı kararla arttırılan miktar) değeri 5.000.000 lirayı aşmayan peştemallıklar ile işletmede kullanılan ve değeri 5.000.000 lirayı aşmayan alet, edevat, mefruşat ve demirbaşlarını, amortismana tabi tutulmaksızın bir defada gider yazılabilmesi esası getirilmiştir.
Yukarıda yazılı bu varlıkların bu bedelleri istenirse amortisman yoluyla gidere atılmak suretiyle bir defada yok edileceği mükellefin seçimlik hakkına bırakılmıştır. Ancak bu hak varlığın işletme kayıtlarına girdiği yılda kullanılmalıdır.
Aralarında iktisadi veya teknik bakımdan bir bütünlük arz eden alet, edevat ve demirbaşlar için yukarıda belirtilen miktar tek tek değil de topluca göz önünde bulundurulur. Örneğin bir lokantanın mutfağı için alınan çatal, bıçak, yemek tabakları gibi malzemeler bir bütün olarak dikkate alınması, farklı tarihlerde ya da farklı firmalardan satın alınsalar bile toplam tutar 5.000.000.- TL'yi aşarsa üzerinden amortismana tabi tutulur.

Amortisman Süresi Ya da Oranı
Amortisman süresi, iktisadi kıymetin yararlı ömrü tesbit edilerek belirlenir. Ancak vergi mevzuatımızda amortisman süresi son düzenlemeye göre uygulama genelinde 5 yıl olarak tayin edilmiştir. Bu belirleme yıl olarak değil oran olarak yapılmıştır. bu oran en fazla %20 dir. (VUK mad. 315) Amortismana tabi iktisadi kıymetler aktife girdiği yıldan başlamak üzere (1) rakamını uygulanan amortisman oranına bölmek suretiyle süre bulunur. ( 1:020 = 5 yıl gibi) ATİK' in yararlı gerçek ömrü bazen bu genel uygulamanın daha altında veya üstünde olabilmektedir. Süre uygulamasında bu durumun göz ardı edilmesi amortisman mevzuatının eleştirilen bir yönüdür.
Amortisman süreleri 3 bölümde ele alınmaktadır:
1- %20' yi aşmayan yüzdelerle belirlenen amortisman ayırma süreleri
2- %20' nin altında belirlenen amortisman süreleri
3- %20 nin üzerinde belirlenen amortisman süreleri

IV AMORTİSMAN AYIRMA YÖNTEMLERİ
Vergi usul kanunun 315, mük 315,316 ve 317. maddelerinde düzenlenen amortisman ayırma yöntemleri şöyledir:
1- Normal amortisman: Sabit yüzdelerle iktisadi kıymet değerinin yok edilmesindir. Bu usule göre amortisman ayrılmasına başladıktan sonra bu usulden dönülemez.
2- Azalan bakiyeye göre amortisman: Her yıl üzerinden amortisman hesaplanacak değer, daha önce ayrılmış bulunan amortisman toplamının tenzili suretiyle tespit olunur. Bu usulde uygulanacak amortisman nispeti %40 ı geçmemek üzere normal amortisman nispetinin 2 iki katıdır. Azalan bakiyeler yönteminden normal amortisman yöntemine dönülebilir. Bu durum bilanço dip notlarında belirtilmelidir.
3- Madenlerde amortisman: adından da anlaşılacağı gibi, maden ve taş ocakları için Maliye ve Sanayi Bakanlığınca belli edilecek nispetler üzerinden tükenme payı ayrılır.
4- Fevkalade amortisman: Yangın, deprem, su basması gibi afetler neticesinde değerini tamamen veya kısmen kaybeden yeni icatlar dolayısıyla teknik verim ve kıymetleri düşerek tamamen veya kısmen kullanılamaz hale gelen ve cebri çalışmaya tabi tutuldukları için normalden fazla aşınmaya maruz kalan duran varlıklar için mükelleflerin müracaatı üzerine Maliye Bakanlığı' nca işin maliyetine göre ayrı ayrı nispetler belli edilir.
6.7.1994 tarihli R.G. de yayımlanan 4008 sayılı kanunla amortismanlarda 1.1.1995 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere WK' nun 315. maddesi ve mük. 315. maddeleriyle nispetleri değiştirilmiş 320. maddesi ile de amortismanlarda kıst dönem uygulaması getirilmiştir. Konuyla ilgili olarak 2.6.1995 tarihli R.G.' de yayımlanan 4108 sayılı kanunun 6. maddesiyle ve 320. maddesinin yukarıda bahsedilen 2. fıkrası hükmü 1.1.1994 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere değiştirilmiş ve kıst amortisman uygulaması sadece binek otomobillerle sınırlandırılmıştır.

Yazımızın ilerleyen bölümlerinde 4008 sayılı yasa öncesi uygulanan 4008 sayılı kanunla yapılan değişiklikler ve son uygulama izah edilmeye çalışılacaktır.

V- AMORTİSMAN ORANLARINDA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER
1-VUK' nun 315. maddesine göre en yüksek normal amortisman oranı %25 olarak belirlenmişti. Aynı kanunun mük. 315. maddesine göre de bilanço esasına göre defter tutanların yararlanabildikleri azalan bakiyeler usulüne göre en yüksek amortisman oranı ise %50 idi.

4008 sayılı kanun ile söz konusu maddelerde belirtilen oranlar düşürülmüştür. Buna göre, normal amortisman oranı %25' den %20' ye, azalan bakiyeler usulüne göre amortisman oranı ise %50' den %40' a indirilmiştir.

Bu değişiklik 1.1.1995 tarihinden itibaren geçerli olacaktır. 1.1.1995 tarihinden önce alman duran varlıklar için ise 1995'i izleyen yıllarda ilk uyguladığı oran olan (%25) üzerinden amortismana devam edecektir.

2- Duran varlıklarda kıst amortisman uygulaması:
4008 sayılı kanunun 12. maddesiyle WK nun 320. maddesinde değişiklik yapılmadan önce yılın son gününde bile işletmeye alınan, amortismana tabi iktisadi kıymetlere bir tam yıl üzerinden amortisman hesaplanıyor, böylece mükellefler karlarını aşağı çekebiliyorlardı.

Yapılan değişiklikle; iktisadi kıymetlerin aktife girdiği ilk hesap döneminde, dönemin bitimine kaç ay kalmışsa, o ay kesri tam sayılmak suretiyle kalan ay süresi kadar amortisman ayrılması ve amortisman ayrılmayan süreye isabet eden ilk yıl için bakiye değerin itfa süresinin son yılında yok edilmesi esası getirilmiştir.

Bu hükmün yürürlülük tarihi bu esasın uygulanmasına kanunun yürürlülük (6.7.1994) tarihinden başlanacak ve bu tarihten itibaren işletmenin aktifine giren tüm iktisadi kıymetler için kıst amortisman uygulanacaktır.

2.6.1995 tarihinde yayımlanan 4108 sayılı kanunla kıst amortisman uygulamasına farklı bir boyut getirilmiş olup,

Kıst amortisman uygulamasının getiriliş amacı, amortisman müessesesinin kötüye kullanımını önlemektir. Buradan kıst amortisman kapsamına tüm aktif kıymetler alınmış, kötüye kullanıma konu olmayan sabit kıymetler açısından sakıncalar doğurmuştur. Örneğin yatırım süresi uzun olan yatımların aktife alındığı yılda kıst amortisman uygulaması gibi.
Son uygulamaya gelince; kanunun 6. maddesi ile , kıst amortisman uygulamasının kapsamı sınırlandırılmış. V.U.K. nun 320. maddesinin 2. fırkası faaliyetleri kısmen veya tamamen binek otomobillerin kiralanması veya çeşitli şekillerde işletilmesi olanların bu amaçla kullandıkları binek otomobilleri hariç olmak üzere binek otomobillerinin aktife girdiği hesap dönemi için ay kesri tam ay sayılmak suretiyle kalan ay süresi kadar amortisman ayrılır. Amortisman ayrılmayan süreye isabet eden bakiye değer itfa süresinin son yılında tamamen yok edilir şeklinde değiştirilmiştir.


Bu hükme göre, kıst amortisman uygulaması yalnızca, işletmelerin aktifinde kayıtlı binek otomobillerine münhasır olup, bunlar dışında kalan amortismana tabi diğer kıymetler için aktife alındıkları yılda tam amortisman ayrılacaktır. Faaliyetleri kısmen ya da tamamen binek otomobillerinin kiralanması veya sair şekillerde işletmesi olan mükelleflerin bu amaçla kullandıkları binek otomobillerine kıst amortisman uygulanmayacaktır.

Binek otomobillerine ilişkin olarak aktife alındıkları yılda tam amortisman ayrılabilmesi için;
- İşletmenin faaliyet konulan arasında binek otomobillerin kiralanması veya sair şekillerde işletilmesi
- Binek otomobilinin esas itibariyle bu amaca tahsis edilmiş olması şartlan aranacaktır.

Söz konusu madde hükmü 1.1.1994 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir. 1995 yılının Mart ve Nisan aylarında mükellefler bilançolarını düzenlemişler gelir veya kurumlar vergisi matrahlarını beyan ederek, ilk taksitlerini ödemişlerdir. Amir madde hükmü gereğince, 1994 yılında kıst amortismana tabi tutulan kıymet amortismanlarının yıllık amortisman tutarlarına irca ettirilmesi gerekli olmaktadır. Bu tamamlama işlemi beyan edilen 94 yılı kazançlarına ilişkin olarak dönem matrahını etkileyeceğinden, tahakkuk eden vergilerde düzeltme yapılması zorunluluğunu doğurmuştur.

94 yılına ait tahakkuk eden vergilerde amortisman farklarına ilişkin yapılacak işlemlerinde mükelleflere aşağıdaki seçimlik hakları tanınmıştır:

1- Amortisman farklarını 1995 yılında gider kaydetmek suretiyle. 2- Amortisman farklarını 1994 yılına ilişkin ticari karından indirmek suretiyle düzenleyecekleri 94 yılına ait düzeltme beyannamelerini vererek matrahtan indirim yapabileceklerdir.
1 - Amortisman farklarının 1995 yılı giderlerine dahil edilmesi halinde yapılması gereken işlemler:

Mükellefler, 1994 yılında işletmelerinde kıst amortismana tabi tuttukları iktisadi kıymet amortisman farkları için 1995 yılda gider olarak kaydetmek suretiyle matrahtan indirim konusu yapabileceklerdir. Gider kaydetme şeklinde seçim yapan işletmeler herhangi bir düzeltme beyannamesi vermeyecek ancak bu hususu en geç 31.12.1995 tarihine kadar bağlı bulundukları vergi dairesine bir dilekçe ile bildireceklerdir.

Seçimlik hakkını bu şekilde kullanan mükellefleri 1994 yılında gider kaydetmek suretiyle vergi matrahından indiremedikleri kıst amortisman farkını 1995 yılı muhasebe kayıtlarında aşağıda belirtilen şekilde yapmaları gerekecektir.

Anonim şirketi 10.08.1994 tarihinde 1.200.000.000.-TL bedelle satın aldığı sabit kıymet için %25 amortisman nispeti üzerinden hesâpladığı (1.200.000.000 X %25 =) 300.000.000.- TL amortismanın Ağustos - Aralık dönemine isabet eden 300.000.000 : 12 x 5= 125.000.000.-TL 'sını 1994 yılı giderlerine dahil etmiştir. Ancak o günkü yasa hükmü gereği, geriye kalan 7 aylık [Ocak-Temmuz) dönemine ilişkin 7X25.000.000=175.000.000 amortisman tutarını 1994 yılı giderlerine dahil edememiştir. İşte bu kıst amortisman farkı için 1994 yılı kazançlarına ilişkin beyannamelerinde düzeltme yaptırmak istemediğini ilgili vergi dairesine verdiği dilekçe ile belirten bu mükellefin 1995 yılında defterlerinde yapacağı muhasebe kaydı Şöyle olacaktır.




/
7/A 730 Amortismanlar ve tükenme paylan 175.000.000.-
740 Amortismanlar ve tükenme paylan 175.000.000.-
770 Amortismanlar ve tükenme payları 175.000.000.-
veya
7/ B 796 Amortismanlar ve tükenme payları 175.000.000.-
257 Birikmiş Amortismanlar 175.000.000.-
/

2- 1994 yılı beyannamesinde düzeltme işlemi: Kıst amortisman farklarım 1994 yılı kazançlarında indirme yolunu tercih eden mükellefler bu farklarım 1995 yılı kayıtlarında gösterecekleri gibi 1994 yılı karından indirmek suretiyle düzenleyecekleri düzeltme beyannamesi ve vergi matrahındaki değişikliği açıklayan bir tabloyu bağlı bulundukları vergi dairesine vereceklerdir.

Düzeltme kayıtları da 1995 defterlerinde yapılacağından,1994 yılına ilişkin defterde herhangi bir kayıt yapılmayacaktır.

Şimdi bu açıklamaları içeren bir örnekle olayı aydınlatalım. Örnek bir kurumun 1994 yılma ilişkin kurumlar vergisi beyannamesi üzerinden yapılan vergi tahakkukunu gösterdikten sonra, kıst amortisman nedeniyle zamanında indirilemeyen amortisman kısmının indirilerek düzeltme beyannamesi ve ekinde verilecek vergi hesaplama tablosunu ve doğacak iadeyi gösterir şekilde bir seyir izlemekte ve 1995 yılında bu konu ile ilgili olarak kurum kayıtlarında yapılacak muhasebe kaydını da göstermektedir.

a) X Anonim şirketinde 1994 takvim yılı kazancına ilişkin bilgiler ve bu kazanç üzerinden hesaplanan kurumlar vergisi ile gelir vergisi tevkifatı ve fon tutan şöyledir.
Kurum Kazancı .................................................... ..5.000.000.000.-
Kurumlar Vergisi Matrahı ................................... . 5.000.000.000.-
Hesaplanan Kurumlar Vergisi (%25) ..................... 1.250.000.000.-
Fon Payı ................................................................... 125.000.000.-
Gelir Vergisi Tevkifat matrahının hesaplanması:
Kurumlar Vergisi Matrahı ..................................... .5.000.000.000.-
Kurumlar Vergisi (-) ............................................. .1.250.000.000.-
Gelir Vergisi Tevkifat Matrahı ............................. ...3.750.000.000.-
Gelir Vergisi Tevkifatı (%20) ....................................750.000.000.-
Fon Payı (% 10) ........................................................... 75.000.000.-
Geçici Vergi (%70) .................................................... 875.000.000.-

b) Aynı kurum 10.8.1994 tarihinde 1.200.000.000.-TL bedelle satın aldığı sabit kıymet için %25 oranında ayırdığı amortismanın ,kıst amortisman uygulaması nedeniyle giderleştiremediği Ocak= Temmuz/ 1994 (7 aylık) amortisman tutarı olan (7X25.000.000=) 175.000.000.-TL yi 1994 yılı matrahından indirmek suretiyle, verilecek düzeltme beyannamesine esas olacak vergi hesaplama tablosu şöyledir:

Kurumlar Vergisi Matrahı : (5.000. 000.000-175.000.000=)
4.825.000.000.-
Kurumlar Vergisi (%25) .......................................... 1.206.250.000.-
Fon Payı (% 10) .......................................................... 120.625.000.-


Gelir Vergisi Tevkifat Matrahının Hesabı:
Gelir Vergisi Tevkifat Matrahı ................................. 3.618.750.000.-
Gelir Vergisi Tevkifatı (%20) ...................................... 723.750.000.-
Fon Payı (% 10) ............................................................ 72.375.000.-
Geçici Vergi (%70) ..................................................... 844.375.000.-
c) 1994 yılı matrahından indirilen 175.000.000.- amortisman tutarının 1995 yılı defterlerindeki kaydı şöyle olacaktır:
/
681 Önceki Dönem 175.000.000.-
Gider ve Zararları
257. Birikmiş Amortismanlar 175.000.000.-
/
Ancak bu tutar 1994 yılı kazancının tespitinde düzeltme sonucu gider olarak dikkate alındığından 1995 yılı kurumlar vergisi matrahının hesaplanması sırasında kanunen kabul edilmeyen gider olarak dönem ticari karına eklenmesi gerekecektir.
Örneğimizin a) ve b) deki hesaplamalarına göre verilen düzeltme beyannamesi üzerine mükellefe iadesi gerekecek vergi ve fon tutan şöyle olacaktır:
a)deki (b) deki
Nevi tutar tutar Fark iade
Kurumlar Vergisi 1.250.000.000.- 1.206.250.000: 43.750.000.-
Fon Payı 125.000.000.- 120.625.000: 4.375.000.-
Gelir V. lkbi 750.000.000.- 723.750.000: 26.250.000.-
Fon Payı 75.000.000.- 72.375.000: 2.625.000.-
Geçici Vergi 875.000.000.- 844.375.000: 30.625.000.-
Toplam 107.625.000:

Fark tutarının Genel Vergiye isabet eden 30.625.000.-TL lik kısmı dışında kalan /107.625.000 - 30.625.000 =) 77.000.000: TL lik kısmının değer kayıtlarına şöyle geçmesi gerekir.
/
236 Diğer Çeşitli Alacaklar 77.000.000.-
671 Önceki Dönem
Gelir ve Karları 77.000.000.-
/
Geçici Vergi farkını da Mükellefin Vergi borçlarına mahsubu istenilecektir.


YARARLANILAN KAYNAKLAR

1- Akgüç Öztin “Mali Tablolar”
2- Kızılot Şükrü VUK Uygulamaları
3- 213 Sayılı VUK
4- 234-241 VUK Genel Tebliğleri

[Resim: iloveaccountinght4.gif]
10-12-2007 06:39 PM
Web Sayfasını Ziyeret Edin Tüm Mesajlarını Bul Alıntı Yaparak Cevapla
« Önceki | Sonraki »
Cevapla 


Forum'a Git: