Hoşgeldin Misafir ! (GirişÜye Olun)

kıdem tazminatı ayrılmış bir kişinin yıl içinde kıdemi ödendiği zamanki kaydı sizce n
Konuyu Açan Kişi: hust59®
Cevap Sayısı: 0
Görüntülenme Sayısı: 2813

Cevapla 
 
Değerlendir:
  • 0 Oy - 0 Yüzde
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
kıdem tazminatı ayrılmış bir kişinin yıl içinde kıdemi ödendiği zamanki kaydı sizce n
Yazar Mesaj
hust59®
İmtiyaz Sahibi
*******
Mesajlar: 5,366
Tarih: Jul 2007
Üye no: 4
Nerden: İstanbul / Bolu
Rep Puanı: 26
Mesaj: #1
kıdem tazminatı ayrılmış bir kişinin yıl içinde kıdemi ödendiği zamanki kaydı sizce n
hüseyin bey selam

size sorum şu

1- kıdem tazminatı ayrılmış bir kişinin yıl içinde kıdemi ödendiği zamanki kaydı sizce nasıl olmalı?
472 ile 372 arasında devrettiğimizde gidere konu olan kısım sizce ne kadardır? Bir örnek ile örneklendirecek olursam 472 hesapda 2500 fakat tazminatı hak kazandığı gün ise 4500. vergisi ve gidere konu olacak rakam ile hesabını da belirtirmisiniz?

2- Sene sonunda bankada likit fon hesabımız var. ve bunun değerlemesini yapmamız gerekiyormu? Gerekiyor ise hangi hesapları kullanmamız gerekir. Sene başında satışını yaptığımızda nasıl bir yol izlememiz gerekir.


Bu sorularımı acele olarak cevaplandırırsanız sevinirim.
Saygılarımla......
KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI MUHASEBESİNDE ÖZELLİK ARZ EDEN DURUMLAR



Yazar:Güray ÖĞREDİK(*)

E-Yaklaşım / MART 2008 / Sayı: 56



I- GİRİŞ

Bilindiği gibi hali hazırda kıdem tazminatı karşılıkları eski 1475 sayılı İş Kanunu’nun yürürlükten kalkmayan tek maddesi olan, 14. maddesine göre hesaplanmaktadır. Ancak yine bilindiği gibi vergi uygulamasında, VUK’da açıkça tanımlanmayan hiçbir husus için karşılık ayrılamaz. Çalışmamızda kıdem tazminatı karşılıkları hakkında özellik arz ettiğini düşündüğümüz bazı hususlar hakkında görüşlerimiz açıklanacaktır.

II- FİİLEN ÖDENMEYEN KIDEM TAZMİNATI GİDER YAZILABİLİR Mİ?

Bu konunun bir dayanağı VUK’da kıdem tazminatı karşılığı adı altında bir karşılık tesis edilmemesi, diğer dayanağı da GVK’nın 40/3. maddesine göre, “işle ilgili olmak şartıyla mukavelenameye veya ilama veya kanun emrine istinaden ödenen zarar, ziyan ve tazminatlar” hükmüdür. Bu madde de yer alan “ödeme” kavramı genellikle fiilen ödeme yapılmış olması şeklinde yorumlanmaktadır([1]).

Bu madde de yer alan ödeme kavramını ise sadece fiili ödeme olarak değil, “hesaben ödeme” kavramı olarak ta yorumlanması gerektiğini düşünenler mevcuttur. Bu görüşün en temel dayanağı, gerek vergi mevzuatında bir çok vergileme işleminin hesaben ödeme yapıldığı anda yapılıyor olması (örneğin; GVK md. 94, KVK md. 15 ve 30), gerekse ticari kazancın tespitinde tahakkuk esasının cari olmasıdır. Nasıl ki tahakkuk esasında bir gelirin gelir, bir giderin ise gider olarak kabul edilmesi için fiili ödeme şartı aranmıyor, sadece tahakkuk etmesi, bir diğer söyleyişle mahiyet ve tutar itibariyle kesinleşmiş olması yeterli görülüyorsa, kıdem tazminatının gider yazılabilmesi açısından da fiili ödeme değil, hesaben ödeme ve tahakkuk işleminin gerçekleşmiş olması yeterlidir([2]).

İlk görüş sadece GVK madde 40/3’deki hüküm içinde yer alan “ödeme” kavramını ve VUK’da karşılık olarak kıdem tazminatı karşılığının yer almamasını göstermektedir. Ancak, GVK’nın 25/7 bendinde de; “1475 ve….sayılı Kanunlara göre ödenmesi gereken kıdem tazminatlarının tamamı” ….gelir vergisinden istisnadır hükmü yer almaktadır. Bu defa da karşımıza “ödenmesi gereken” kavramı çıkmaktadır. Ödenmesi gereken kavramı, “hesaben ödeme” ve “tahakkuk” kavramları ile bize göre benzerlik göstermektedir. Çünkü bir şeyin ödenmesi gerekiyor olabilmesi için mahiyet ve tutar itibariyle kesinleşmiş olması, hak sahibi tarafından talep edilebilir bir duruma gelmiş olması gerekir.

Bize, 1475 sayılı Kanun’un 14. maddesine bir çalışan kıdem tazminatına hak kazandıysa ve iş sözleşmesi cari hesap dönemi içinde fesh edildiyse, kıdem tazminatı ödenmesi için yetkili kurullarca karar alındıysa, çalışanın işine son verildiği tarih cari hesap dönemi içindeyse, fesihname ve ibranameler imzalandıysa, fiili ödeme ertesi hesap dönemine sarksa dahi kıdem tazminatı cari hesap döneminde gider yazılabilir.

Bu konu hakkında gerek farklı yazarlar arasında, gerekse farklı Maliye Bakanlığı muktezaları arasında gerekse farklı yargı kararları arasında her iki görüşe de rastlanmaktadır. Bizce Maliye İdaresi tarafından yargı kararları ve genel ticari kazanç tespit ilkeleri de dikkate alınarak bu konuda açıklayıcı bir düzenleme yapılması faydalı olacaktır.

İş Hukuku mevzuatı kapsamında kesinleşmiş bir kıdem tazminatı ile muhasebesel açıdan ayrılan kıdem tazminatı karşılığı arasında fark vardır. İlki için tahakkuk ve hesaben ödeme yerine geldiyse gider yazılabilir, ikincisi ise vergi uygulaması açısından gider olarak kabul edilmez. İkinci husus kapsamındaki karşılıkların gider yazılamayacağı her türlü platformda kabul edilmiştir.

III- KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI MUHASEBESİ

Halka açık anomim ortaklıklar ve bazı yabancı sermayeli şirketler, gerçek ticari kâr veya zararlarının gözükmesi, şirketin her türlü gelecekte oluşabilecek risklerinin mali tablolara yansıtılması amacıyla kıdem tazminatı karşılığı ayırmakta ve kayıtlarına gider olarak almaktadırlar.

Vergi uygulamasında işletme açısından kesin bir borç mahiyeti arz etmeyen karşılıklar gider yazılamaz. Kıdem tazminatının da ileride oluşup oluşmayacağı, çalışanın kıdem tazminatını hak edip etmeyeceği..v.b. hususlar şimdiden belli değildir. Bu nedenle VUK madde 288 gerekçe gösterilerek kıdem tazminatı karşılığı ayrılarak gider yazılamaz. Ayrılabilir ancak kanunen kabul edilmeyen gider olacaktır.

Kıdem tazminatı karşılıkları iş hukukuna uygun olarak hesaplanmakta ve kayıtlarda her dönem güncellenmektedir. Muhasebe kaydı ise

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––

770 / 760 / 750 / 720



472 KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI



–––––––––––––––––/–––––––––––––––––


şeklinde olmaktadır.

İzleyen hesap dönemi içinde ödenmesi beklenen kıdem tazminatı tutarları 472 hesaptan 372- Kıdem Tazminatı Karşılığı hesabına virmanlanır. Kıdem tazminatının tutar olarak tam kesinleşmesiyle birlikte aşağıdaki kayıt yapılır,

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––

372 KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI



770 / 760 / 750 / 720



360 ÖDENECEK VERGİLER

Damga Vergisi



335 PERSONELE BORÇLAR



–––––––––––––––––/–––––––––––––––––


IV- KKEG OLARAK DİKKATE ALINAN KIDEM TAZMİNATI KARŞILIKARININ KESİNLEŞMESİ VE ÖDENMESİ HALİNDE VERGİ BEYANINDA İNDİRİM OLARAK DİKKATE ALINMASI

Yukarıda da belirttiğimiz gibi, firmalar tarafından çeşitli nedenlerle veya çeşitli yasal mevzuat hükümleri gereği ayrılan kıdem tazminatı karşılıkları vergi uygulamasında kanunen kabul edilmeyen giderdir. (KKEG). Ancak, yukarıdaki muhasebe kaydı yapılan ve ödenen kıdem tazminatları, kesinleşen ve ödemenin yapıldığı hesap dönemine ait vergi beyanında indirim olarak dikkate alınmalıdır. Çünkü vergi mevzuatı açsından artık kabul edilir bir gider olmuşlardır. .

Yukarıdaki muhasebe tekniğine göre gider kayıtları her yıl ilgili gider hesaplarına yapılmaktadır. Ödemenin yapıldığı yılda ise sadece o yıla ait farkı kısmı ilgili gider hesabına kaydedilmektedir. Önceki yıllarda gider yazılan kısmı 372 hesap içinde bulunmaktadır. Gelir tablosuna göre çıkan ticari kazanç sadece dikkate alınır ve 372 hesap içinde bulunan tutar eğer vergi beyanı sırasında indirim olarak dikkate alınmazsa işletme kıdem tazminatı giderinin gider etkisinden yararlanmamış olacaktır ve fazla vergi ödeyecektir.

Bunu unutma olayını engellemek amacıyla şu şekilde bir muhasebe kaydı da önerilmektedir.

Örnek: 31.12.2006 itibariyle işçi (A) için kayıtlara alınan 10 yıllık kıdem tazminatı 15.000,00 YTL’dir. İşçi (A) 28.11.2007 tarihinde iş sözleşmesi fesh edilmek ve gerekli tüm tebligatlar yapılmak ve gerekli evraklar imza edilmek suretiyle işten çıkarılmıştır. 01.01.2007-28.11.2007 arasına isabet eden kıst kıdem tazminatı ise 1.500,00 YTL’dir. İlgili kayıtlar;

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––

372 KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI
15.000,00


644 KONUSU KALMAYAN KARŞILIKLAR

Matrahtan İndirilecek Karşılık İptali

15.000,00

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––




–––––––––––––––––/–––––––––––––––––

770 / 750/ 760 / 720
16.500,00


360 ÖDENECEK VERGİLER

99,00

335 PERSONLE BORÇLAR

14.901,00

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––


Burada 644 hesaba kaydedilen tutar vergi beyanında indirim olarak dikkate alınacaktır. Gider yazılan 16.500,00 YTL’nin ise tamamı gider olarak dikkate alınacaktır. İki işlem netleştiğinde ticari kazanca etki sadece 1.500,00 YTL gider şeklinde olacaktır. Yani cari dönemde fazla gider yazılan bir husus olmayacaktır. Aslında yukarıda açıklanan muhasebe kayıtları ile temel olarak aynı bir yöntemdir. Sadece 644 hesap gibi hemen her zaman kullanılması gündeme gelmeyen bir hesap kullanılarak, mali tabloların ve vergi beyanının hazırlanması sırasında indirim yapılması gereğinin hatırlatıcı olması düşünülmektedir.

Ancak 644 hesap için tekdüzen hesap planında; “Aktifle ilgili” olarak ayrılan karşılıklardan iptal edilen tutarlar bu hesapta izlenir” açıklaması yapılmaktadır. Kıdem tazminatı karşılıkları aktifle ilgili ayrılan bir karşılık değildir. Bu nedenle 644 hesabın bu şekilde kullanımı tekdüzen hesap planına şeklen aykırıdır. Kaldı ki önemli olan, kıdem tazminatı karşılığı ayıran bir işletmede kıdem tazminatı ödemesi yapıldığında bu işlemin yapılması gerektiğini muhasebe yöneticisinin, mali müşavirin biliyor olmasıdır.

V- DEVİR HALİNDE DEVREDEN AÇISINDAN KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI GİDER OLUR MU?

Örnek: (A) A.Ş., 31.07.2007 itibariyle bünyesinde çalıştırdığı işçileri (B) A.Ş.’ne devretmiştir. 31.07.2007 itibariyle devredilen işçilerin kıdem tazminatı toplamları 100.000,00 YTL’dir. (A) A.Ş. 2007 yılında 100.000,00 YTL’yi gider yazabilir mi?

Konu hakkındaki muktezalar.

Bir mükellefe ait işletmede çalışan personellerin, bir başka mükellefe ait işletmeye geçmesi nedeniyle, personelin eski çalıştığı işverence, yeni çalışmakta olduğu işveren devredilen kıdem tazminatı karşılıklarının, işçiye ödenmiş bir kıdem tazminatı olarak kabul edilemeyeceği, aktarılan kıdem tazminatı karşılıklarının devreden işverence kurum kazancının tespitinde gider olarak yazılmasının mümkün olmadığı([3]).

Personele yapılan kıdem tazminatı ödemelerinin GVK’nın 40/3. maddesi gereği kurum kazanıcının tespitinde gider olarak indirilmesi gerekir. Ancak, bir kurumun bir başka kuruma devrettiği işletmede çalışan işçiler için ayrılan kıdem tazminatı karşılıklarının, işletmeyi devralan şirkete devri, işçiye ödenmiş bir kıdem tazminatı olarak kabul edilemeyeceğinden, bu karşılıkların işletmeyi satan şirketin kurum kazanıcının tespitinde gider yazılması mümkün değildir([4]).

Görüldüğü gibi, işçilerin devri kıdem tazminatı ödemesi anlamına gelmemektedir.İşçiler (A) A.Ş.’de geçirdikleri süreler ve hakları ile birlikte (B) A.Ş.’ne devredilmektedir. Eğer işçiler, (B) A.Ş.’nden iş hukuku kapsamında kıdem tazminatına hak kazanarak ayrılmaları halinde kıdem tazminatının gider yazılabilirliği gündeme gelecektir.

İş Kanunu gereği devreden işverenin sorumluluğu devir tarihindeki kıdem tazminatı kadardır. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 6. maddesinin (İş yerinin veya bir bölümünün devri) üçüncü fırkası hükmü şu şekildedir. “Yukarıdaki hükümlere göre devir halinde, devirden önce doğmuş ve devir tarihinden ödenmesi gereken borçlardan devreden ve devralan işveren birlikte sorumludurlar. Ancak bu yükümlülüklerden devreden işverenin sorumluluğu devir tarihinden itibaren iki yıl ile sınırlıdır.”

Görüldüğü gibi, örneğimize göre deveden (A) A.Ş., 31.07.2007 itibariyle işçilerin kıdem tazminatı da dahil olmak üzere doğmuş tüm alacaklarından dolayı 30.07.2009 tarihine kadar devralan (B) A.Ş. ile birlikte sorumludur.

Peki, 30.07.2009 tarihine kadar (B) A.Ş.’den ayrılan işçiler için (B) A.Ş., (A) A.Ş.’de geçirdikleri sürelere isabet eden kıdem tazminatını (A) A.Ş.’ne fatura etmeli midir? Bizce hayır. İş Kanunu gereği sadece ilk iki yıl sorumlu olup sonra sorumlu olmayacağı gayet net bir şekilde ifade edilen devreden iş verenin sadece ilk iki yılda ayrılan işçiler nedeniyle kendisine masraf fatura edilmesi bizde Kanunun lafzına aykırıdır. İş Kanunu’nda ifade edilen sorumluluk, devralan iş veren işçiye hak ettiği ödemeyi yapmazsa bu durumda gündeme gelmektedir.


--------------------------------------------------------------------------------

* SMMM

[1] Ahmet DEMİR, Tekdüzen Muhasebe Sistemi, 4. Baskı, s.565

Hasan YALÇIN, Giderler, Kılavuz Yayınları, 2000, s.287, 288

[2] Recep BIYIK - Aydın KIRATLI, Giderler ve İndirimler, Yaklaşım Yayıncılık, 2005, s. 286, 287, 288

[3] BIYIK - KIRATLI, age, s. 288 (MB’nin 22.04.1993 tarih ve 02/113-1515/25865sayılı muktezası).

[4] BIYIK - KIRATLI, age, s. 291 (MB’nin 05.01.1993 tarih ve 02/113-1487/00354 sayılı muktezası


----------------------------------//----------------------------

likit fonlarınızı 31.12. değeri ile değerlemelisiniz.
aynı dvz hesaplarını değerler gibi.
adet X 31.12. değeri = çıkan rakamı stoklarını takip ettğiniz hesaba ( 112 ) borç yıl içinde likit fon gelirlerinizi takip ettiğiniz hesaba alacak şeklinde.
KIDEM TAZMİNATININ HESAPLANMASI VE MUHASEBELEŞTİRİLMESİ



ZEKİ YANIK *





I GİRİŞ

1475 Sayılı tş Kanununa tabi işçilere çalıştıkları her tam yıl için 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödeneceği ve bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılacağı belirtilmiştir. Bu maddede belirtilen günlük ücret giydirilmiş brüt ücret olup, anılan 30 günlük sürenin, hizmet akitleri veya toplu iş sözleşmeleri ile işçi lehine değiştirilebileceği, söz konusu Kanun'un 14. maddesinde hükme bağlanmıştır. Ancak yine aynı maddede toplu sözleşmelerle ya da iş akitleri ile belirlenen kıdem tazminatlarının bir yıllık miktarının, 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu'na tabi en yüksek Devlet Memuruna, 5434 Sayılı T. C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesini geçemeyeceği belirtilmiştir.



II KIDEM TAZMİNATI TAVANI

Yukarıda belirtilen çerçevede, bir yıl için ödenebilecek kıdem tazminatının üst sınırının bulunabilmesi, 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu'na tabi, en yüksek Devlet Memuruna, 5434 Sayılı T. C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre bir hizmet yılı için ödenecek emekli ikramiyesinin hesaplanmasını gerektirmektedir. 657 Sayılı Kanunla tespit edilen en yüksek gösterge ve ek göstergeden aylık ödemesi Başbakanlık Müsteşarına yapılmaktadır. Bu nedenle söz konusu Kanun'a tabi en yüksek Devlet Memuru "Başbakanlık Müsteşarı" dır.

Kıdem tazminatı tavanına esas olan en yüksek Devlet Memuruna, bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesi tutarı aşağıda hesaplanmıştır.

Kıdem Tazminatına Esas Tavan Miktarı

Gösterge x Aylık Katsayısı
: 1500x4475 =
6.712.500TL

Ek Gösterge x Aylık Katsayısı
: 8000x4475 =
35.800.000 TL

Taban Aylık Göstergesi x Taban Aylık Katsayısı
: 1000x28100 =
28.100.000TL

Kıdem Aylık Göstergesi x Aylık Katsayısı
: 500x4475 =
2.237.500 TL

(En Yüksek Aylık Gösterge + Başbakanlık Müst.
: (8000 + 1500)


Ek Göstergesi) x Aylık Katsayısı x % 75 Oranı
x4475x%75 =
31.884.375TL

Kıdem Tazminatına Esas Tavan Miktarı
=
104.734.375TL




Örnek l 20 Yıl, 6 Ay, 22 Gün çalışarak emekliye ayrılan bir işçinin, aylık brüt ücreti 45.000.000. TL, yakacak yardımı 15.000.000. TL ve aile yardımı 8.000.000. TL'dır. Günlük 300.000. TL yemek parası ödenen bu işçiye yıl içinde yapılan başka ödeme yoktur. Bu durumda işçinin hak ettiği kıdem tazminatı aşağıda belirtildiği gibi hesaplanacaktır.

Ödemenin Türü Günlük Ücrete isabet Eden Tutar

Aylık Brüt Ücret : 45.000.000/30 gün = 1.500.000TL

Aylık Yakacak Yardımı : 15.000.000x12 ay/365 gün = 493.150TL

Günlük Yemek Yardımı = 300.000 TL

Aylık Aile Yardımı : 8.000.000x12 ay/ 365 gün = + 263.013 TL



Kıdem Tazminatına Esas Günlük Giydirilmiş Ücret = 2.556.163 TL

Bu durumda Kıdem Tazminatına Esas Yıllık Ücret 2.556.163. TL x 30 gün = 73.684.890. TL olarak hesaplanacaktır. Söz konusu tutar kıdem tazminatı tavanını aşmamaktadır. Dolayısıyla işçinin alacağı kıdem tazminatı aşağıdaki gibi hesaplanacaktır.



Hizmet Süreleri Ödenecek Miktar

aOYıMçin : 2.556.163.TL x 30 gün x 20 yıl = 1.533.697.800TL

6 Ay İçin : 2.556.163.TLx30 gün x6 ay/12 ay = 38.342.445TL

22Gün İçin : 2.556.163.TLx30günx22gün/365gün = + 4.622.102TL



Toplam Ödenecek Kıdem Tazminata Tutarı 1.576.662.347 TL



Örnek 2 23 Yıl, 5 Ay, 22 Gün çalışarak emekliye ayrılan bir işçinin, aylık brüt ücreti 60.000.000. TL olup, ayrıca aylık birleştirilmiş sosyal yardım 1.500.000. TL, ölüm yardımı 800.000. TL, doğum yardımı 1.200.000. TL, aylık yıpranma primi 7.500.000. TL, günlük vardiya zammı 150.000. TL, işçinin işten ayrıldığı tarih itibarıyla 112 günlük ikramiye tutarı 6.500.000. TL, yıllık giyim yardımı 2.500.000. TL ve evlenme yardımı 5.000.000. TL olmak üzere yıl içinde sosyal yardım ödemeleri yapılmıştır. Bu durumda işçinin hak ettiği kıdem tazminatı aşağıda belirtildiği gibi hesaplanacaktır.



Ödemenin Türü Günlük Ücrete isabet Eden Tutar

Aylık Brüt Ücret 60.000.000 / 30 gün = 2.000.000TL

Aylık Birleştirilmiş Sosyal Yardımlar 1.500.000x12 ay/365 gün = 49.315TL

Ölüm Yardımı 800.000. = Djkkate Alınmaz

Doğum Yardımı 1.200.000. = Dikkate Alınmaz

Aylık Yıpranma Primi 7.500.000x12 ay/365 gün = 246.575TL

Günlük Vardiya Zammı 150.000. = Dikkate Alınmaz

ikramiye 6.500.000x112 gün/365 gün = 1.994.520TL

Giyim Yardımı 2.500.000. = Dikkate Alınmaz

Evlenme Yardımı 5.000.000. = + Dikkate Alınmaz



Kıdem Tazminatına Esas Günlük Giydirilmiş Ücret = 4.290.410TL

Toplu iş sözleşmesi uyarınca kıdem tazminatının hesabında bir yıl için 40 günlük giydirilmiş ücretin dikkate alınacağını varsayarsak, söz konusu işçiye ödenecek kıdem tazminatı aşağıdaki gibi hesaplanabilir:



Hizmet Süreleri Ödenecek Miktar

23 Yıl İçin 4.290.410 TL x 40 gün x 23 yıl = 3.947.177.200TL

5 Ay İçin 4.290.410 TLx40günx5ay/12ay = 71.506.833TL

22Gün için 4.290.410 TLx40gün x22gün/365gün = + 10.344.002TL



Hesaplanan Toplam Kıdem Tazminatı Tutarı 4.029.028.035 TL

Hesaplama sonucunda ilgiliye ödenecek kıdem tazminatı her ne kadar 4.029.028.035 TL olarak bulunmuş ise de, bu tutar, 1475 Sayılı îşKanunu'nun 14.maddesi uyannca



657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu'na tabi, en yüksek Devlet Memuruna, 5434 Sayılı T. C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre bir hizmet yılı için ödenecek bir yıllık emekli ikramiyesini (Temmuz/1997 için 104.734.375. TL) geçemeyecektir. Bu durumda ilgiliye ödenecek Kıdem Tazminatının hesabında kıdem tazminatı tavanının dikkate alınarak ödeme yapılması gerekmektedir. Buna göre işçinin alacağı kıdem tazminatı aşağıdaki gibi hesaplanacaktır.



Hizmet Süreleri Ödenecek Miktar

23 Yi] İçin 104.734.375.TL x 23 yıl = 2.408.890.625TL

5 Ay İçin 104.734.375.TLx 5ay/12ay = 4.639.322TL

22Gün için 104.734.375.TLx22gün/365gün = + 6.312.756TL

Toplam Ödenecek Kıdem Tazminatı Tutarı 2.458.842.703 TL



III KIDEM TAZMİNATININ MUHASEBELEŞTİRİLMESİ

Bilindiği gibi "İhtiyatlılık" kavramı gereği, işletmeler ileride doğması muhtemel riskler için karşılık ayırmak suretiyle gerekli önlemi almak zorundadır. Ayrıca "Dönemsellik" kavramı gereğince giderler doğdukları dönemin giderlerine yansıtılmalı ve ilgili olduğu dönemin hasılatı ile karşılaştırılmalıdır. Bu nedenle, her ne kadar Muhasebe Uygulama Genel Tebliği ile ihtiyari bırakılmış olsalar da işletmeler, kıdem tazminatı karşılıklarını ilgili olduğu dönemde ayırmak zorundadır. Ancak piyasa uygulamalarında bu zorunluluğa, Sermaye Piyasası Kurulu'nun denetimine tabi işletmeler dışında çoğunlukla uyulmadığı, gözlemlerimiz sonucunda tespit edilmiştir. Sermaye Piyasası Kurulu kendi denetimine tabi işletmeleri kıdem tazminatı karşılığının ayrılması ve ilgili dönemde giderlere yansıtılması için zorunlu tutmaktadır. Ayrıca ilk defa kıdem tazminatı karşılığı ayıran işletmelerin geçmiş dönemlere ait kıdem tazminatı yüklerinin muhase­beleştirilmesi ve mali tablolara söz konusu yüklerin yansıtılması için, en az 5 yıl ve en çok 10 yıllık bir süre tanımıştır. Buna göre ilk defa kıdem tazminatı karşılığı ayıran işletmeler mevcut duruma göre toplam kıdem tazminatı yükünü hesaplayacak ve cari dönem yükünü faaliyet giderlerine, geçmiş döneme ait yüklerin, cari dönemde itfa edilecek kısmını ise olağan dışı giderlere yansıtmak suretiyle muhasebeleştirecektir.



Örnek 3: Bir Üretim işletmesinde toplam 100 işçi çalışmakta olup, işçilerin ortalama kıdem süresi 10 yıldır. Kıdem tazminatı bir yıl için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanmakta olup, işçilerin ortalama 30 günlük giydirilmiş brüt ücretleri 50.000.000 TL' dir. Buna göre işletmenin toplam kıdem tazminatı yükü 50.000.000. TL x 10 yıl x 100 işçi = 50.000.000.000. TL' dir (Uygulamada her işçi için ayrı ayrı hesaplama yapılarak toplam yük hesaplanmalıdır). Geçmiş döneme ait kıdem tazminatı yükünün 5 yıl içinde itfa edileceği varsayımına göre yapılması gereken muhasebe kayıtları aşağıda gösterilmiştir.



Cari Yıla Ait Kıdem Tazminatı Yükü (50.000.000. TL x 100 İşçi) = 5.000.000.000 TL

Bir Aya Düşen Cari Dönem Kıdem Tazminatı Yükü (5.000.000.000/12 ay) = 416.666.667 TL

Toplam Kıdem Tazminatı Yükü = 50.000.000.000 TL

Geçmiş Dönem Yükü 1 Yıl İtfa Payı (50.000.000.000 / 5 yıl) = 10.000.000.000 TL





--------------- Her Ay Sonu---------------------

730. GENEL ÜRETİM GİD. 416.666.667 01. İşçi Ücret ve Giderleri

115. Kıdem Tazminatı Karşılık Gideri 472. KIDEM TAZMİNATI

KARŞILIĞI 416.666.667

01.1997 Yılı Karşılığı 01. Ocak/1997 Karşılığı

------------------ Yıl Sonu --------------------

681. ÖNCEKİ DÖNEM GİDER

VE ZARARLARI 10.000.000.000

01. Kıdem Tazminatı Karşılık Gideri 472. KIDEM TAZMİNATI

KARŞILIĞI 10.000.000.000
00. Geçmiş Yıllar Karşılığı
------------------------- / -----------------------



Yukarıda birinci kayıtta cari döneme ait kıdem tazminatı karşılıklarının ilgili aya ait kısmının üretim maliyetine yansıtılması (maliyetlerini yıllık he­saplayan işletmeler her ay sonu yerine, yıl sonunda tek bir kayıt yaparak cari dönem kıdem tazminatı yükünü mali­yetlere yansıtabilirler), ikinci kayıtta geçmiş yıllara ait toplam kıdem taz­minatı yükünün birinci yıl itfa payının olağan dışı giderlere yansıtılması gös­terilmiştir, ikinci kayıtta gösterilen işlem işletmenin yeteri kadar olağan üstü yedeklerinin bulunması durumunda aşağıdaki gibi de yapılabilir.



------------------- /--------------------------

542 OLAĞANÜSTÜ YED. 10.000.000.000

472 HD. TAZMİNATI KARS. 10.000.000.000 00. Geçmiş Yıllar Karşılığı

------------------ /---------------------------------



Bu durumda işletme geçmiş döneme ait karları düzeltmiş olacak ve gereksiz yere kar dağıtımı yapılması önlenmiş olacaktır. Görüşümüze göre işletme öncelikle geçmiş dönem kıdem tazminatı yükünü olağanüstü yedekleri düzelterek karşılamalı, yedeklerin yetersiz kalması halinde önceki dönem gider ve zararı olarak olağandışı giderlere yansıtma­lıdır. Yukarıda belirtilen kayıtlar her ay ve her yıl tekrarlanacaktır. Beşinci yıl sonunda geçmiş dönem yükünün itfa edilmesi tamamlanacağından, altıncı yıldan itibaren yalnızca aylık kayıtlar yapılacaktır. Ancak ücretlerin değişmesi nedeniyle her yıl kıdem tazminatı yükü artacağından, değişen ücretlere göre kıdem tazminatı karşılıklarının da dü­zeltilmesi gerekir. Bu durumda ortaya çıkan fark yine önceki dönem gider ve zararı olarak, olağandışı giderlere yansıtılmalıdır.

Kıdem tazminatı karşılığı ister dönemin maliyetlerine yansıtılmış olsun, isterse olağandışı giderlere yansıtılmış olsun, verginin hesaplanmasında gider olarak dikkate alınamaz. Çünkü vergi yasaları kıdem tazminatının gider olarak kay­dedilmesini, ödenmesi koşuluna bağ­lamıştır. Bu nedenle ayrılan karşılıklar kanunen kabul edilmeyen giderler olarak vergi matrahına ilave edilecektir. Bu durumda ayrılan karşılıkların vergi matrahına ilave edilmesi için aşağıdaki kayıdın yıl sonunda yapılması gere­kir.



-------------------- Yıl Sonu ---------------------

950. KANUNEN KABUL

EDİLMEYEN GİDERLER 15.000.000.000 15. Kıdem Tazminatı Karşılık Giderleri

0. Geçmiş Yıllar Kars. Gid. 10.000.000.000

1. Cari Dönem Kars. Gid. 5.000.000.000
951. KANUNEN KABUL

EDİLMEYEN GİDERLER
KARŞILIĞI 15.000.000.000
15. Kıdem Tazm. Kars. Gid. Karşılığı
------------------- / ----------------------





Vergi beyannamesinde söz konusu tutar matraha ilave edilerek vergisi ödenecek ve nazım hesaplarda gösterilen kayıt ters işlem yapılarak kapatılacaktır.

Kıdem tazminatı, ödendiği zaman, vergi yasalarının da kabul ettiği bir giderdir. Kıdem tazminatının ödenmesi ile ilgili bir kayıt aşağıda yer alan örnekte açıklanmıştır.



Örnek 4: Yakandaki örneğimizde yer alan işçilerden bir tanesinin 1998 yılında emeklilik hakkını dolduracağını ve kıdem tazminatını alarak emekli olacağını kabul edelim. Söz konusu işçi için l .500.000.000 TL kıdem tazminatı hesaplandığını ve bu işçiye ait kıdem tazminatı karşılığının l .250.000.000 TL olduğunu kabul edersek yapılması gereken muhasebe kayıtları aşağıdaki gibi olacaktır.



---------------- 31.12.1997--------------------------

472 KIDEM TAZMİNATI KARS. 1.250.000.000

00. Geçmiş Yıllar Karşılığı
372 KIDEM TAZMİNATI

KARŞILIĞI 1.250.000.000

01. Ödenecek Kıdem Tazm. Kars.

1998 yılında ödenecek tazminat karşılığının kısa vadeli

borçlara aktarılması

----------------- ../../1998---------------------

681. ÖNCEKİ DÖNEM

GİDER VE ZARARLARI 250.000.000

01. Kıdem Tazminatı Karşılık Gideri
372. KIDEM TAZMİNATI

KARŞILIĞI 1.250.000.000

01. Ödenecek Kıdem Tazm. Kars.
100 KASA 1.492.800.000

360 ÖDENECEK VERGİ VE

FONLAR 7.200.000
05. Ödenecek Damga Vergisi
İşçiye kıdem tazminatı alacağının, damga vergisi
kesildikten sonra ödenmesi
---------------------- /------------------------------



---------------- 31.12.1998-----------------------

952. VERGİYE TABİ OLMAYAN

GELİRLER 1.250.000.000

15. Kıdem Tazminatı Karşılık İptalleri 953. VERGİYE TABİ OLMAYAN

GEL. KARS. 1.250.000.000
15. Kıdem Tazm.Karş. İptalleri Kars.
----------------------- /------------------------------



Daha önceki yıllarda ayrılan karşılıklar matraha ilave edilerek vergisi öden­miştir. Kıdem Tazminatı ödendiğinde vergi yasaları açısından da kabul edilen bir gider olduğuna göre dönemin mat­rahından indirilmesi gerekir. Bu nedenle 952. VERGİYE TABÎ OLMAYAN GELiRLER HESABI'na alınarak vergi beyannamesinde indirim unsurları arasında yer alması sağlanmıştır. Burada karşımıza çıkabilecek diğer bir sorun vergi beyannamesinde kıdem tazminatı karşılık iptallerinin nerede gösterileceği sorunudur. Beyannamede bunun için ayrılmış belirli bir yer yoktur. Kanaa­timizce gerekli açıklamanın beyanna­mede gösterilmesi kaydıyla karşılık iptallerinin diğer indirimler arasında gösterilmesi mümkündür.

Bilindiği gibi kıdem tazminatı 1475 Sayılı İş Kanununda belirtilen şartların gerçekleşmesi durumunda ödenmesi gereken bir yükümlülüktür. Söz konusu şartların gerçekleşmemesi halinde işçiye kıdem tazminatı ödemesi yapılmaz. Bu durumda işçi için ayrılan karşılığın iptal edilerek 671. ÖNCEKİ DÖNEM GELİR VE KARLARI hesabına gelir olarak kaydedilmesi gerekir. Daha önce ayrılan kıdem tazminatı karşılıkları vergi matrahına ilave edildiği için karşılık



iptali sonucu oluşan gelirin vergi mat­rahına yansıtılmaması gerekir. Söz konusu işlemlere ilişkin örnek aşağı­dadır.



Örnek 5: Daha önceki yıllarda 500.000.000. TL kıdem tazminatı karşılığı ayrılmış olan bir işçi istifa ederek işten ayrılmıştır. Bu durumda yapılması gereken kayıtlar aşağıda gösterilmiştir.



------------------------- ,./../19..--------------

472 KIDEM TAZMİNATI

KARŞILIĞI 500.000.000

00. Geçmiş Yıllar Karşılığı 671. ÖNC. DÖNEM GELİR

VE KARLARI 500.000.000

15. Kıdem Tazminatı Karşılık İptalleri

---------------------- 31.12.19..---------------------

952 VERGİYE TABİ OLMAYAN

GELİRLER 500.000.000

15. Kıdem Tazminaü Karşılık İptalleri 953. VERG. TABİ OLM. GEL.

KARŞILIKLARI 500.000.000

15. Kıdem Tazm.Karş. İptalleri Kars.

------------------------- / ------------------------



IV SONUÇ

Kıdem tazminatı uygulaması Dünyada bir çok ülkede vardır. Ancak hiç bir ülkede, ülkemizdeki boyutları ile kıdem tazminatı yükümlülüğü işveren üzerine yüklenmemiştir. Günümüzde bazı iş­letmeler kıdem tazminatı yükümlülüğü nedeniyle verimsiz çalışan işçileri bile işten çıkartamamakta, işçinin istifa ederek işten ayrılmasını sağlamaya çalışmaktadır. Bu durum o iş yerinde çalışan diğer işçilerin çalışma koşullarını tehdit etmektedir. Kanaatimizce kıdem tazminatının işveren üzerindeki baskısı Kıdem Tazminatı Fonu oluşturulmak suretiyle hafifietilmelidir. Keyfi işten çıkartmalara son vermek için işçinin îş Güvenliği sağlanarak söz konusu fon yararlı hale gelebilir. Bahsi geçen fon işçi ve işveren örgütlerinin katılımı ile oluşturulabilir. Devlet ise denetim gö­revini üstlenerek bu fona katkıda bu­lunabilir. Şayet fona yatırılan paralar amacına uy gün olarak değerlendirilirse kıdem tazminatı işverenin korkulu rüyası olmaktan çıkar, îşçi ise kıdem tazmi­natını zamanında ve tam olarak elde edebilir.

Kıdem tazminatı işçinin kıdemi karşı­lığında işçiye ödenen bir bağlılık ödü­lüdür. Günümüzde kıdem tazminatı ödül olmaktan çıkmış ve işçi açısından bir iş emniyeti aracı haline gelmiştir. Söz konusu durum işyerlerinde zaman zaman gereksiz tartışmalara neden olmaktadır. Bu nedenle iş Yasası'nda gereken de­ğişikliklerin yapılarak işçinin işten ayrıldığı her durumda kıdem tazminatı alması sağlanmalıdır.

Kıdem tazminatına karşılık ayrılmasının vergi yasaları açısından gider olarak kabul edilmemesi, işletmelerin söz konusu yükümlülüklerini göz ardı et­mesine neden olmaktadır. Bu nedenle mevcut uygulamadaki mali tablolar gerçek durumu yansıtmamaktadır. Kı­dem Tazminatı Fonu oluşturulması bu soruna da çözüm olabilir, işverenler fona ödeyecekleri primleri muhasebe ka­yıtlarına gider olarak yansıtabilirler. Böylece hem doğru maliyetler tespit edilir, hem de mali tabloların gerçek durumu yansıtması sağlanabilir.





(*) Yrd. Doç. Dr., Gazi Üniversitesi İ.İ.B.F. Öğretim Üyesi.

Hüseyin ÜST
S.M.M.M.
(Bu Mesaj 10-01-2009 08:56 PM değiştirilmiştir. Değiştiren : hust59®.)
10-01-2009 08:35 PM
Web Sayfasını Ziyeret Edin Tüm Mesajlarını Bul Alıntı Yaparak Cevapla
« Önceki | Sonraki »
Cevapla 



Forum'a Git: