Hoşgeldin Misafir ! (GirişÜye Olun)

MUHASEBE SİSTEMİ UYGULAMA GENEL TEBLİĞİ’ NE GÖRE DİREKT - ENDİREKT MALİYET GİDERİ AYR
Konuyu Açan Kişi: hust59®
Cevap Sayısı: 0
Görüntülenme Sayısı: 9126

Cevapla 
 
Değerlendir:
  • 0 Oy - 0 Yüzde
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
MUHASEBE SİSTEMİ UYGULAMA GENEL TEBLİĞİ’ NE GÖRE DİREKT - ENDİREKT MALİYET GİDERİ AYR
Yazar Mesaj
hust59®
İmtiyaz Sahibi
*******
Mesajlar: 5,377
Tarih: Jul 2007
Üye no: 4
Nerden: İstanbul / Bolu
Rep Puanı: 26
Mesaj: #1
MUHASEBE SİSTEMİ UYGULAMA GENEL TEBLİĞİ’ NE GÖRE DİREKT - ENDİREKT MALİYET GİDERİ AYR
MUHASEBE SİSTEMİ UYGULAMA GENEL TEBLİĞİ’ NE GÖRE DİREKT - ENDİREKT MALİYET GİDERİ AYRIMI

Prof.Dr. Süleyman YÜKÇÜ *

I.Giriş
Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’ nde yeralan 7 grubu, hesaplarına bakıldığında direkt - endirekt maliyet gideri ayrımının önemli olduğu anlaşılacaktır. Uygulamada bu ayrımın yapılması konusunda bazı tereddütlerin bulunduğu ve yanılgılara düşüldüğü gözlenmektedir.Bu çalışmanın amacı konuya bir parça açıklık getirebilmek ve ışık tutabilmektir.

1.Direkt ve Endirekt Maliyet Giderleri (Direct - Indirect Costs)
Mamullerin üretilmesi esnasında bazı maliyet giderlerinin üretimi gerçekleşen mamul ile veya mamulün üretiminin gerçekleştirildiği üretim bölümü ile ilişkisini kurabilmek kolaydır.
Örneğin; Montaj bölümünde çalışan işçinin ücreti direkt işçilik (dolaysız - doğrudan) özelliğindedir. Bu maliyet gideri ile mamul arasında veya üretimin gerçekleştiği montaj bölümü arasında kolay açıklanabilen bir ilişki bulunmaktadır. Bu nedenledir ki; montaj bölümüne veya mamul maliyetine direkt olarak yüklenmektedir.
Direkt giderlerin aksine endirekt giderler ile üretilen mamul veya mamulün üretildiği gider yeri arasındaki ilişkiyi açıklamak daha zor olmaktadır. Bu nedenle endirekt giderleri genel üretim gideri olarak dikkate alıp mamul maliyetine yüklenmesinde bazı dağıtım anahtarları veya dağıtım yöntemleri kullanılması gerekmektedir.
Örneğin; Fabrika binasının güvenliğinden sorumlu olan elemanların ücretlerinin üretilen mamul maliyetine yansıtılması direkt olarak mümkün görülmemektedir. Çünkü bu elemanlar fiilen ve direkt olarak işletmenin asıl faaliyet konusu olan mamul üretmemektedirler. Endirekt özellikteki bu işçiliğin mamul maliyetine yüklenmesinde dağıtım anahtarları aracılığı ile maliyet dağıtımı yapılması gerekli olmaktadır.

2. Direkt Endirekt Maliyetlerin Ayrımının Önemi
M.S.U.G.T. nin yayınlanmasından, tekdüzen muhasebe uygulamasına tümüyle geçildikten sonra direkt endirekt maliyet ayrımı uygulamada daha da önem kazanmıştır. Bilindiği gibi tekdüzen hesap planında maliyet giderleri 7/A seçeneğindeki üç hesap ile izlenmektedir.

710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Gideri
720 Direkt İşçilik Gideri
730 Genel Üretim Giderleri

Dikkat edilirse ilk iki hesapta "DİREKT" ifadesi bulunurken üçüncü hesapta direkt ifadesi bulunmamaktadır. "730 Genel Üretim Giderleri" endirekt özellikte maliyetlerin izlendiği bir hesaptır. İlk iki hesabın direkt olarak nitelendirilmesinin nedeni bu hesaplarda izlenecek maliyetler ile maliyet taşıyıcıları (esas üretim gider yeri veya mamul grubu) arasında doğrudan bir ilişki bulunması, üretimi doğrudan etkilemesi, üretim için tüketilen ilk madde malzeme ve
işçiliğin ekonomik büyüklüğünün toplam maliyet içerisinde önemli miktarda olması belge ve dökümanlarla izlenebilir ve izlenebilirliğinin pratikte uygulanabilir olmasıdır.
Endirekt özellikteki genel üretim gideri ise yukarıdaki sayılan bu özellikleri taşımadığı için maliyet taşıyıcılarına dolaylı olarak bazı dağıtım anahtarları ve yöntemleri kullanılarak yüklenmelidir.
Bu aşamada direkt-endirekt maliyet ayrımına ilişkin kriterleri sıralamak ve açıklamak özellikle uygulacılar açısından yararlı olacaktır.

3. Direkt-Endirekt Maliyet Giderlerinin Ayrımında Dikkate Alınması Gereken Kriterler

a) Maliyet-Gider Taşıyıcı İlişkisinin "Direkt" Olması
Bilindiği gibi genel üretim gideri hesabı özelliği gereği endirekt malzeme ile endirekt işçilik giderlerini de içermektedir. Endirek özellikteki bu malzemeler ve işçilikler ile mamul arasında direk bir ilişki bulunmamaktadır. Örneğin bitkisel yağ üretiminde ayçiçek ve pamuk çekirdeği direkt özellikte bir malzemedir, yağ üretimi bu malzemelerin tüketimiyle gerçekleşmektedir ve 710 nolu hesapta izlenmelidir. Ancak hekzan gazı aynı sektörde yağ üretimine dolaylı katkı sağlamaktadır 730 nolu hesapta izlenmelidir.

b) Üretimi Doğrudan Etkilemesi
Direkt özellikteki malzeme ve işçilikler üretimi doğrudan etkilerken genel üretim gideri içerisindeki endirekt malzeme ve işçilikler üretimi dolaylı etkilemektedir.
Yukarıdaki bitkisel yağ üretimi örneğinde ayçiçek ve pamuk çekirdeği üretimi başka bir ifade ile mamul miktarını doğrudan etkilemektedir. Ne kadar çok direkt malzeme tüketilirse o kadar fazla mamul üretilmektedir. Ancak makinaların bakımında kullanılan makina ve motor yağları endirekt özelliktedir. Çünkü bunları tüketimi ile üretime konu olan mamülün üretim miktarı doğrudan etkilenmemektedir. Bir etkilenme sözkonusudur ancak bu daha çok endirekt özelliktedir.
Konuyu bir de işçilik ile örneklemek mümkündür. Esas üretim gider yerlerinde çalışan elemanların brüt ücreti direkt işçilik gideri olarak 720 nolu hesapta izlenmesi gerekirken aynı elemanlara ödenen yıllık ücretli izin gideri 730 Genel Üretim Giderleri hesabında izlenmelidir, çünkü üretimi endirekt olarak etkilemektedir.
Esas üretim gider yerinde çalışan elemanlar fiilen çalıştıkları süre karşılığında aldıkları ücret ile üretimi etkilemekte başka bir ifade ile arttırmaktadırlar. Aldıkları yıllık ücretli izin ile bir endirekt maliyet doğmakta ancak bu maliyet doğrudan üretimi etkilememekte başka bir ifade ile üretimi arttırmamaktadır. Ancak yıllık ücretli izin ödemesi için bir maliyet unsurudur, endirekt özelliktedir, 730 Genel Üretim Giderleri hesabında izlenmelidir.

c) Ekonomik Büyüklük
Malzeme ve işçiliğin toplam maliyet içerisinde önemli bir ekonomik büyüklükte olması bu maliyet unsurlarının 710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Gideri ile 720 Direkt İşçilik Gideri hesabında izlenme gereğini doğurur. Ekonomik büyüklüğün küçük olması o maliyet kaleminin endirekt olarak nitelendirilip 730 Genel Üretim Giderleri hesabında izlenmesini gerektirebilir.
Bir moda evinin ürettiği gömleklerin düğmelerinin maliyeti toplam maliyet içerisinde önemli bir miktara ulaşmıyorsa düğme maliyeti endirekt malzeme olarak 730 Genel Üretim Giderleri hesabında izlenebilir. Aynı moda evinin ünlü bir sanatçının kostümünü hazırladığını, bu kostümde düğme olarak özel siparişle altın düğmeler kullanıldığı düşünülürse, altın düğmeleri direkt malzeme olarak dikkate alıp 710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Gideri Hesabında izlemek gerekir. Çünkü altın düğmeler kostümün toplam maliyeti içerisinde önemli bir paya sahiptir.

d) İzlenebilirlik
Direkt -endirekt maliyet ayrımında önemli kriterlerden bir tanesi de izlenebilirliktir. Başka bir ifade ile doğru ve gerçekçi bir biçimde izlenme imkanının bulunup bulunmamasıdır.
İlerideki bölümlerde söz edileceği gibi Direkt İlk Madde ve Malzeme giderlerinin belirlenmesinde "Malzeme İstek Fişi" veya "Malzeme Teslim Fişi" kullanılmaktadır. Direkt İşçilik giderlerinin izlenmesinde "İşçi Çalışma Kartı" kullanılmaktadır. Bu belgeler D.İ.M.M ve Direkt İşçilik maliyetlerinin mamul maliyetine birebir yüklenmesinde önemli ve vazgeçilmez dökümanlardır. Bu dökümanları tam ve doğru kullanmadan D.İ.M.M ve D. İşçilik maliyetlerini tam ve doğru bir biçimde ölçmek mümkün değildir. Bu belgeler doğru kullanılmadan yapılan ölçümleme daha çok tahmine dayanır.
Yukarıda sözü edilen belgeler ile pratik bir biçimde izlenebilen maliyetleri 710 Direk İlk Madde ve Malzeme Gideri ile 720 - Direk İşçilik Gideri Hesabında izlemek gerekir. Tam ve doğru bir biçimde izlenemeyenler ise 730 Genel Üretim Giderleri Hesabında izlenmelidir.

e) Pratiklik ve Uygulanabilirlik
Yukarıda açıklanan izlenebilirliğin devamı olarak pratiklik ve uygulanabilirlikten sözetmek gerekmektedir.
İstenildiğinde işletme içerisindeki her işçilik ve malzeme kalemi bire bir mamul maliyetine yansıtılabilir. Buna ilişkin çok detaylı belge düzeni getirilebilir ve sistemler geliştirilebilir. Ancak her faaliyet ile ilgili bir maliyet fayda analizinin yapılması gerekmektedir. Tüm maliyetleri çok detaylı ve hassas bir biçimde ölçmek için çaba harcanırken çok gereksiz maliyetlere katlanılabilir. Sonuçta maliyetleme çalışmalarının yarattığı maliyet detaylı çalışmadan sağlanacak faydadan daha fazla olabilir.
Örneğin konfeksiyon sektöründe kumaş maliyeti önemli bir maliyet kalemidir. Mamul maliyetine bire bir yüklemelidir. Buna göre de kumaş maliyetini izlemek için belge ve döküman geliştirilebilir. Aynı sektördeki dikimde kullanılan iplik maliyetini bire bir her mamüle veya partiye yüklemek istendiğinde bunda pratik olmayan ve uygulaması güç bir çalışma ortaya çıkacaktır. İplik maliyetinin bire bir her mamule veya partiye yüklenirken her mamülün veya partinin üretiminden önce ve sonra iplik bobinlerinin her seferinde tartılması ve ortaya çıkan farkların maliyet değeri ile değerlenmesi ile mamul veya parti maliyetine yüklenmesi gerekmektedir. Böyle bir çalışmanın getireceği yarar yaratacağı maliyetten fazla olmayacaktır. Bu durumda iplik maliyetinin 730 Genel Üretim Giderleri Hesabında izlenmesi ve toplam tüketim miktarının ilgili dönemin genel üretim gideri olarak dikkate alınması yararlı olacaktır.

f) Yönetimin Talebi
Direkt-endirekt maliyet ayrımında en belirleyici unsurlardan bir tanesi de yönetimin tutum ve talebidir. Yönetim maliyet muhasebesi servisinden çok detaylı ve hassas maliyet hesapları isterse birçok maliyet giderinin 710 ve 720 nolu hesaplarda izlenmesi gerekecektir. Ancak yönetimin detay ve hassasiyet ölçütü makul olduğunda birçok malzeme ve işçilik kaleminin 730 nolu hesapta izlenmesi gerekecektir.
Bazı sektörlerde kullanılma ihtimali olan malzeme kaleminin yüzbinleri bulduğu düşünülürse, her malzeme maliyetini 710 - Direkt İlk Madde ve Malzeme Gideri hesabında izleme güçlüğü anlaşılacaktır.

Sonuç
Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği içeriğinde direkt - endirekt maliyet gideri ayrımı yapılmış, ancak hangi maliyet kalemlerinin direkt, hangilerinin endirekt özellikte olduğu ayrıntılı olarak sayılmamış ve bu ayrımın hangi kriterlere göre yapılacağı açıklanmamıştır. Uygulamada tebliğin ruhuna tam uygun ayrımlar yapılabilirken, bazı işletmelerin bu ayrımı yaparken yukarıdaki kriterleri dikkate almaları yararlı olacaktır.
Yukarıdaki kriterler dikkate alınarak bu ayrım yapıldığında, hem sistem daha hızlı ve kolay çalıştırılabilecek hem de daha doğru değerleme yapma olanağı sağlanabilecektir.

* Dokuz Eylül Üniversitesi İ.İ.B.F. Öğretim Üyesi, Yeminli Mali Müşavir

Hüseyin ÜST
S.M.M.M.
20-07-2007 12:49 AM
Web Sayfasını Ziyeret Edin Tüm Mesajlarını Bul Alıntı Yaparak Cevapla
« Önceki | Sonraki »
Cevapla 



Forum'a Git: