Hoşgeldin Misafir ! (GirişÜye Olun)

SES BİLGİSİ
Konuyu Açan Kişi: SUAT KOÇAK
Cevap Sayısı: 2
Görüntülenme Sayısı: 4298

Cevapla 
 
Değerlendir:
  • 0 Oy - 0 Yüzde
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
SES BİLGİSİ
Yazar Mesaj
SUAT KOÇAK
Unregistered / Not Logged In
 
Mesaj: #1
SES BİLGİSİ
SES BİLGİSİ
Ses; tek başına anlamı olmayan, dilin en küçük parçasıdır. Dilde sesler heceleri, heceler sözcükle¬ri, sözcükler de cümleleri oluşturur.
Daha önceki sayılarımızda sözcük ve cümleleri an¬lam, görev ve yapıları yönüyle incelemiştik.
Bu sayımızda ise hem ÖSS hem de ÖYS'de birer sorunun geldiği ses bilgisi konusu üzerinde dura¬cağız.
Yazının temelini oluşturan ve dilin seslerini karşıla¬yan işaretlere harf diyoruz.
Akciğerden gelen hava ağız yoluyla hiçbir engele çarpmadan çıkıyorsa ünlü, bir engele çarparak çı¬kıyorsa ünsüz harfler oluşur. Yani dilde harfler ünlü ve ünsüz olmak üzere iki gruba ayrılır. Türkçemiz-de 21 ünsüz, 8 de ünlü olmak üzere 29 harf vardır.
Bir sözcükte ünlüler arasında olduğu gibi ünsüzler arasında da bazı uyumlar, benzeşmeler vardır. Bu¬nun yanında her sesin kendine ait bazı özellikleri vardır. Bu özelliklerin bilinmesi Türkçede söyleyişin ve yazımın bilinmesi anlamına gelir.
Şimdi ünlü ve ünsüzlerin özelliklerini görelim.
A. ÜNLÜLER
Ünlülerin ses özellikleri ve yazım kuralları açısın¬dan bilinmesi gereken bazı özellikleri vardır. Bunla¬rı bir tablo üzerinde görelim:

DÜZ YUVARLAK

Geniş Dar Geniş Dar
Kalın a I o u
İnce e i ö ü
Bu tabloda da görüldüğü gibi harflerin özellikleri aslında o harfi tanımlamamıza yarar.
Örneğin;
a => Düz, geniş, ve kalın bir ünlüdür.
ü =» Yuvarlak, dar je ince bir ünlüdür.
Ünlülerin bu özellikleri göz önüne alındığında Türk¬çede ünlüler arasında iki uyumun olduğu görülür: Büyük Ünlü Uyumu ve Küçük Ünlü Uyumu.




BUYUK UNLU UYUMU
Bir sözcükte kalın ünlülerden sonra kalın, ince ün¬lülerden sonra ince ünlülerin gelmesine büyük ün¬lü uyumu denir. Buna kalınlık incelik uyumu da di¬yoruz. Örneğin;
"karanlık, dağcılık, incecik, sevgili" sözcükleri bü¬yük ünlü uyumuna uymuştur. Çünkü "karanlık, dağcılık" sözcüklerinde bütün ünlüler kalın; "ince¬cik, sevgili" sözcüklerinde bütün ünlüler incedir.
Türkçede sözcükler genelde büyük ünlü uyumuna uyar. Ancak yabancı dillerden geçmiş bazı sözcük¬lerle, asıllarından uzaklaşmış veya değişik yapı özelliği gösteren bazı sözcükler büyük ünlü uyu¬muna uymaz.
• Bazı Türkçe sözcükler asıl şekillerinden uzak¬
laştıkları için büyük ünlü uyumuna uymaz.
Anne, elma, kardeş vb.
• Bileşik sözcüklerle yabancı sözcüklerde bü¬
yük ünlü uyumu aranmaz.
İnsan, kitap, fakülte, televizyon, imambayıldı....
• Türkçede bazı ekler büyük ünlü uyumuna
uymaz.
- yor : geliyor, gidiyor
- mtrak: yeşilimtrak, ekşimtrak
- leyin : sabahleyin
- ki : akşamki, okuldaki
- ken : ağlarken, koşarken
- daş : gönüldaş vb.
KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMU
Bir sözcükte düz ünlüden sonra düz, yuvarlak ün¬lüden sonra düz-geniş veya dar-yuvarlak ünlünün gelmesine denir. Buna düzlük-yuvarlaklık uyumu da diyoruz.

a,ı ünlülerinden sonra a,ı
e,i ,, ,, e,i
o,u ,, ,, u,a
ö,ü ,, ,, ü,e
ünlülerinden birinin gelmesine küçük ünlü uyumu diyoruz.


SES BİLGİSİ

Bir sözcük büyük ünlü uyumuna uymuyorsa o sözcükte küçük ünlü uyumu aranmaz.
İncecik" sözcüğü küçük ünlü uyumuna uyar. "i" den sonra "e", "e" den sonra yine 1" gelebiliyordu.
"Kavuncu" sözcüğü ise küçük ünlü uyumuna uy¬maz. Çünkü "a" dan sonra "u" gelmez.
Küçük ve büyük ünlü uyumu ile ilgili bugüne kadar üniversite sınavında herhangi bir soru gelmediği için bu konunun üzerinde daha fazla durmuyoruz.
B. ÜNSÜZLER
Türkçemizde 21 tane ünsüz harf vardır. Bunları özelliklerine göre bir şemayla gösterelim.

Sürekli Ünsüzler Süreksiz Ünsüzler
.. Sert Ünsüzler f, h, s, ş P, ç, t, k
Yumuşak Ünsüzler ğ> İ, i. m n, r, v, y, z b, c, d, g
Bu tablodan da anlaşılacağı gibi,
Sert ünsüzler : ç, f, t, h, s, k, p, ş,
Süreksiz sert ünsüzler : p, ç, t, k
Yumuşak süreksiz ünsüzler : b, c, d, g' dir.
Bu grupta bulunan ünsüzleri iyi tanımalısınız. Çün- kü ses olayları genelde gruptaki ünsüzlerle bağlan- tılıdır.
ÜNSÜZ BENZEŞMESİ
Sert ünsüzle biten bir sözcüğe yumuşak ünsüzle başlayan bir ek geldiğinde ekin başındaki ünsüz sertleşir. Buna ünsüz benzeşmesi diyoruz. Bu özelliğe ünsüz uyumu da denir. Sert ünsüzlerin ç, f, t, h, s, k, p, ş olduğunu görmüştük. Bunları "Çift Haseki Paşa" veya "Fıstıkçı Şahap" söz grupları¬nın ünsüzleri olarak da ezberleyebilirsiniz.
aş - cı => aş - çı
sivas - da => sivas - ta
seç - gin => seç - kin
sabah - dan => sabah - tan
Sinop - da => Sinop - ta
suç - dan => suç - tan
Bu sözcüklerin sonundaki ünsüzler serttir.
Sivas sözcüğüne ismin "- de" halini getirdiğimizde "Sivas'da" değil "Sivas'ta" olmuştur. Diğer sözcük¬lerde de bu durum aynıdır.

Ekler sayılara geldiğinde de aynı durum geçer¬lidir. Sayının söylenişinde sondaki ünsüz nasıl¬sa ek de ona uyar.
9'da (dokuzda), 3'te (üçte), 5'te (beşte).
Özel isimlerde de aynı kural geçerlidir.
Sinop'ta doğdum.
Siirt'ten gelmiş.
Ancak bu kuralın bazı Türkçe sözcüklerde geçerli olmadığı da görülür.
"üç" sözüne "gen" ekini getirirsek "üçgen" olur. Sonda "ç" olduğu halde "g" yumuşaktır. Yani "g", "k" ya dönüşmemiştir. Bazen bu durumun tersi de olabilir. Örneğin yumuşak ünsüzle biten "yel" söz¬cüğüne "gen" ekini getirdiğimizde "yelken" olur. Ya¬ni ekin başındaki ünsüz sertleşir.
Örnek... 1
Aşağıdaki cümlelerde altı çizili kelimelerin han¬gisinde yazım yanlışı yoktur?
A) Ucuzca bir otel arıyordu.
B) Ahbapça bir tutum takındı.
C) Kendisinden yaşça hayli küçüktü.
D) Başını hafifçe öne eğdi.
E) Beğenmediğini açıkça söyledi.
(1985-ÖSS)
Çözüm
Altı çizili olan sözcüklerde ünsüz benzeşmesinin olup olmadığı sorulmuş. Burada "ahbap, yaş, hafif, açık" sözcüklerinin sonunda sert ünsüzler bulundu¬ğu için, ek "-ca" değil "-ça" olmalı yani sert ünsüz¬le başlamalıdır. Oysa "ucuz" sözcüğünün sonunda¬ki ses yumuşak ünsüzdür ve ek doğru yazılmıştır.
Cevap A
ÜNSÜZ DEĞİŞİMİ
Süreksiz sert ünsüzlerle (p,ç,t,k) biten bir sözcüğe ünlü ile başlayan bir ek getirildiğinde sözcüğün so¬nundaki sert ünsüz yumuşar ve (b, c, d, (ğ) g) olur.
kitap-ı => kita - b -1
sokak-a => soka - ğ - a
çekiç-i => çeki - c - i
yurt-u => yur - d - u
Ancak bu kurala uymayan sözcükler de vardır.


SES BİLGİSİ

• Tek heceli bazı kelimeler bu kurala uymaz.
ip-i =» ipi (İpi getirir misin?) suç-u =» suçu (Suçu büyükmüş.) at-a => ata (Ata binip gitmiş.)
• Yabancı kökenli sözcüklerin çoğu bu kurala
uymaz.
Cumhuriyet-i => Cumhuriyeti
devlet-i => devleti
edebiyat-ı => edebiyatı
hukuk-u => hukuku
• Özel isimlerde söyleyişte yumuşama olur
ancak bu, yazıda gösterilmez.
Zonguldak'a (Zonguldak'a gidiyorum.)
Ahmet'i (Ahmet'i de çağıralım.)
Kimi sert ünsüzlerin iki ünlü arasında kalmadığı halde yumuşadığı görülür. Buna özellikle dikkat etmek gerekir.
kalp - i => kalbi (Kalbi ağrıyor.)
renk - in => rengin (Rengin solmuş.)
Örnek... 2
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı vardır?
A) Zonguldak'a giderken Karabük'den geçecek miyiz?
B) Otobüs Adana'dan saat kaçta hareket edecekti?
C) İzmit'ten Ankara'ya kaç saatte geldiniz?
D) Kars'tan İstanbul'a otobüsle mi döneceksiniz?
E) İstanbul'u gece hiç uçaktan seyrettiniz mi?
(1988-ÖYS)
Çözüm
Yazım yanlışının A'da olduğunu görüyoruz. Çünkü "Karabük'den" sözcüğünde ünsüz benzeşmesi ku¬ralına uyulmamıştır. Buna göre -den eki, "Karabük" sözcüğünün sonunda "k" sert sessizi olduğundan "-ten" olmak zorundadır.
Cevap A


• Yapım eki olan "-t" nin pek çok sözcükte yumuşamadığı görülür.
konutu yakıtın yazıtı başlatacak...
Örnek... 3
Aşağıdaki cümlelerde altı çizili kelimelerin han¬gisi "ünsüz değişimi" ne örnek olamaz?
A) Böbreğinin birini ameliyatla aldılar.
B) Çocuğunun ruh sağlığı bozulmuştu.
C) Sabahları balığa çıkarlar.
D) Bu havada dağa tırmanmak istiyorum.
E) Hadi seni yemeğe götüreyim.
(1986-ÖYS)
Çözüm
Ünsüz değişimi, iki ünlü arasında kalan "p, ç, t, ' k"sert ünsüzlerinin "b, c, d, g (ğ)" ye dönüşmesidir. S A'da "böbrek", B'de "sağlık", C'de "balık", E'de "ye-ı^ mek" sözcüklerinin sonlarında bulunan "k" sert © sessizlerinin (ğ) ye dönüştüğünü görüyoruz. D'deki i "dağ" sözcüğünün aslında (ğ) olduğundan herhan¬gi bir ünsüz değişmesinin olmadığı söylenebilir.
Cevap D
Ürnek... 4
Sonunda süreksiz sert ünsüzlerden (p, ç, t, k) biri bulunan sözcük, ünlü ile başlayan bir ek aldığında sondaki sert ses yumuşar.
Aşağıdaki sözcüklerden hangisi bu kurala uy¬maz?
A) araç B) tabak C) söğüt D) dolap E) koç
(1993-ÖSS)
Çözüm
Açıklanan kural ünsüz değişimi kuralıdır. Seçenek¬lerde verilen sözcüklerin sonuna "-i" hal eki getire¬rek denersek araç-aracı, tabak-tabağı, söğüt-söğüdü, dolap-dolabı, koç-koçu. Görüldüğü gibi son sözcükte herhangi bir yumuşama olmamış. Tek he¬celi sözcüklerde genellikle yumuşama olmaz. An¬cak "çok-çoğu" gibi yumuşama olanlar da vardır.
Cevap E

SES BİLGİSİ

SES DÜŞMESİ
a. Ünlü (Hece) Düşmesi : Sözcüğün aslında bu¬lunduğu halde, ek geldiğinde bazı ünlülerin düştü¬ğü görülür. Türkçede her ünlü aynı zamanda bir hece oluşturduğu için ünlü düşünce hece düşmüş olur. Bundan dolayı ünlü düşmesine hece düşme¬si de denir.
• İki heceli olup da ikinci hecesinde dar ünlü
bulanan bazı organ ve akraba adlarına,
Arapçadan dilimize geçen bazı sözcüklere
ünlü ile başlayan bir ek geldiğinde ikinci he¬
cedeki dar ünlü düşer.
ağız-ı => ağzı (Ağzı kurumuş.)
burun-u => burnu (Burnu kanıyor.)
oğul-u => oğlu (Oğlu geldi.)
kayın-ı => kaynı (Kaynına gitti.)
gönül-ü => gönlü (Gönlü onda kaldı.)
sabır-ı => sabrı (Sabrı tükendi.)
fikir-i => fikri (Fikrini söyledi.)
akıl-ı => aklı (Aklı başından gitti.)
• Yapım eki alan bazı sözcüklerde ünlü düşer.
sarı+ar => sararmak oyun+a => oynamak uyu+ku => uyku sızı+ia => sızlamak
• "devirmek, sıyırmak, kıvırmak" gibi kimi fiillere
ünlüyle başlayan bir ek gelirse ünlü düşme¬
si olur.
devir-il => devrilmek
sıyır-ık => sıyrık
kıvır-ım =» kıvrım
süpür-üntü =* süprüntü
• Bazı bileşik sözcüklerde ünlü düşmesi gö¬
rülür.
kayıp+olmak => kaybolmak
kahve+altı => kahvaltı

Örnek... 5
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yan¬lışı vardır?
A) Arkadaşım önerilerimi kabul etti.
B) Öyle bir şey söylemediğine yemin etti.
C) Dükkânını başkasına devir etti.
D) Konuklarını biraz önce yolcu etti.
E) Bu haber onu memnun etti.
(1997-ÖSS)
Çözüm
Seçeneklerde hep "etmek" fiili kullanılmış. Ad soy¬lu sözcüklerle bileşik fiil kuran bu fiil, son hecesin¬de dar ünlü bulunan adlarla kullanıldığında, sözcü¬ğün son hecesindeki dar ünlünün düşmesi gerekir. Buna göre C'deki "devir etti" sözü "devretti" şeklin¬de olmalıdır. "Kabul, yemin, memnun" gibi sözcük¬lerde de son hecede dar ünlü vardır. Ancak bu dar ünlüler uzun okunduğu için hiçbir zaman düşmez.
Cevap C
• Bazı sözcüklerde iç hece düşebilir.
ilerilemek => ilerlemek dışarıda => dışarda
b. Ünsüz Düşmesi : Sözcüğün aslında bulunan bazı sesler o sözcüğe ek gelince düşer.
büyük+cek => büyücek
ufak+cık => ufacık
alçak+l-mak =* alçalmak
SES TÜREMESİ
Sözcüğün aslında olmadığı halde sözcüğe ek geti¬rilince bazı sesler türer. Buna ses türemesi denir.
a. Ünlü Türemesi
genç-cik => gencecik
bir-cik => biricik
az-cık => azıcık
sözcüklerinde ünlü türemesi görülüyor. Buna ben¬zer başka sözcükler de vardır. "Öpücük, gülücük" gibi. Ancak "-cük" eki Türkçede isimden isim türe¬ten bir ektir. Gülmek ve öpmek ise fiildir. Dolayısıy¬la bu sözcüklerin "öpüş-cük" "gülüş-cük" gibi söz¬cüklerden geldiği ve "ş" sesinin düşmesiyle oluştu¬ğu da düşünülebilir.


SES BİLGİSİ

b. Ünsüz Türemesi: Arapçadan dilimize geçen "red, his, af, zan" gibi sözcükler ek ya da yardımcı fiil aldıklarında sonlarındaki ses çiftleşir. Bundan dolayı bu özelliğe ünsüz ikizleşmesi de diyoruz. Aslında bu, sözcüğün yapısında bulunan bir se¬sin yeniden ortaya çıkmasıdır.
his+etmek =» hissetmek
af+etmek => affetmek
red+etmek => reddetmek
zan+etmek =» zannetmek
örneklerinde geçen sözcüklerde ünsüz türemesi ol¬muştur.
Örnek... 6
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yan¬lışı vardır?
A) Şemsiyesini kaybettiğini eve dönünce anladı.
B) Trafik cezasının af edilmesini bekliyormuş.
C) Bize, şiirlerinden söz etmek istediğini söyledi.
D) Arkadaşımız bu cezayı hak etmemişti.
E) Gün geçtikçe sağlığının düzeldiğini hissediyordu.
(1992-ÖYS)
Çözüm
Yazım yanlışı B'de yapılmıştır, "af edilmesi" sözü bir bileşik fiildir, ancak bu "affedilmesi" şeklinde ol¬malıydı. Çünkü af, his, zan gibi sözcükler etmek yardımcı eylemiyle birleşirken ses türemesi olur. Yani sözcükler "affetmek", "hissetmek", "zannet¬mek" şeklinde söylenir.
Cevap B
UNLU DARALMASI
"-yor" eki kendinden önce gelen "a, e" geniş ünlüle¬rini daraltır. Buna ünlü daralması denir.
gözle-yor => gözlüyor
sakla-yor => saklıyor
kana-yor =» kanıyor
örneklerinde ünlü daralması görülüyor.
Bunu, benzer fiillerle karıştırmamak gerekir.
sil-yor =» siliyor
al-yor =» alıyor
bil-yor => biliyor


sözcüklerinde ünlü daralması yoktur, "yor" ekinden önceki ünlülere yardımcı ünlü denir. Kimi kaynak¬lar bunu ünlü türemesi diye de gösterir.
Türkçede "y" ünsüzü de daraltıcı bir sestir. Bu yüz¬den özellikle konuşma dilinde kendinden önce ge¬len geniş ünlüyü darlaştırdığı görülür.
Ancak yazı dilinde "y" nin daraltıcılık özelliği yalnız¬ca "demek" ve "yemek" fiillerinde görülür. Diğer sözcüklerde görülmez.
de-y-en => diyen
ye-y-ecek =» yiyecek
de-y-erek => diyerek
ye-y-en => yiyen
Bunların dışında "y" nin darlaştırma özelliği yoktur.
"gelmemek" fiiline "-ecek" ekini getirdiğimizde, söz¬cük "gelmiyecek" diye yazılmaz. Doğrusu "gelme¬yecek" biçimindeki yazımıdır.
KAYNAŞTIRMA HARFLERİ
(KORUYUCU ÜNSÜZLER)
Türkçenin kurallarına göre bir sözcükte iki ünlü yan yana gelmez. Araya kaynaştırma harfi girer. Türk-C. çede dört tane kaynaştırma harfi vardır: "ş s, n, y"
ş kaynaştırma harfi
• Üleştirme sayı sıfatlarında kullanılır,
iki-ş-er, altı-ş-ar yedi-ş-er
s kaynaştırma harfi
• Üçüncü tekil şahıs iyelik ekinden önce kullanı¬
lır. Daha çok isim tamlamalarında tamlanan gö¬
revindeki sözcükte görülür.
Ahmet'in çanta-s-ı
Arkadaşımın araba-s-ı
Ancak "su" kelimesi bu kurala uymaz.
"Gölün su-y-u çekilmiş." örneğinde olduğu gibi.
n kaynaştırma harfi
• Zamirlerden sonra ek geldiğinde kullanılır. "O-n-a haber verin." "Bu-n-u biliyoruz."
• İyelik eklerinden sonra hal eki gelirse kullanılır. "Kardeşimin kitabı-n-ı Ahmet almış." "Zavallının evi-n-i yıkmışlar."

SES BİLGİSİ


1. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde bir
ses olayı yoktur?
A) Bebeğimi kimseye vermem.
B) Ona istediğini hemen verin.
C) Dinmedi gözümde yaşlar.
D) Çabucak dolaplarınızı düzeltin.
E) Kitaba şöyle bir göz attım.
2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ünsüz uyumu"
ile ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
A) Gün geçmiyor ki bir trafik kazası haberi duyma¬yalım.
B) Sen de onunla böyle samimi olmasaydın!
C) İnsanoğlu etden kemikten yapılmış bir binadır.
D) Bu su bize yeter mi yetmez mi zaman göstere¬cek.
E) Namık Kemal'in "Zavallı Çocuk" isimli eserini
henüz okumadım.
3. Körfezdeki dalgın suya bir bak göreceksin
Geçmiş gecelerden biri durmakta derinde
Mehtap, iri güller ve senin en güzel aksin
Velhasıl o rüya duruyor yerli yerinde
Bu dörtlükte aşağıdakilerden hangisinin örneği yoktur?
A) Kaynaştırma harfi
B) Ünsüz yumuşaması
C) Ünsüz benzeşmesi
D) Ulama
E) Ünlü düşmesi
4. Aşağıdaki dizelerin hangisinde "sessiz yumuşa-
ması"na bir örnek yoktur?
A) Ellerim takılırken rüzgarların saçına Asıldı arabamız bir dağın yamacına
B) Biz bu sonsuz yollarda varıyoruz, git gide İki dağ arasında boğulan bir geçide
C) Bu gurbetten gurbete giden yolun üstünde Ben üç mevsim değişmiş görüyordum üç günde
D) Ufku tutuşturmadan fecrin ilk alevleri Arkadamızda kalıyor şehrin kenar evleri
E) Kendimi kaptırarak tekerleğin sesine
Uzanmışım kalmışım yaylının şiltesine





5. Aşağıdaki cümlelerde geçen altı çizili sözcükle¬
rin hangisinde bir ses değişikliği olmamıştır?
A) Gidelim, diyerek ayağa kalktı.
B) Bu yöreleri avucumun içi gibi bilirim.
C) Al, birkaç yudum da sen iç sudan.
D) Bir çare bulamadı bağrı ndaki yaraya.
E) Yıllar var ki arıyorum ben onu.
6. Bastığın yerleri toprak diyerek geçme, tanı.
Yukarıdaki dizede aşağıdaki ses olaylarından hangisine örnek verilemez?
A) Ses türemesi
B) Ünsüz yumuşaması
C) Kaynaştırma harfi
D) Ünlü daralması
E) Ünsüz benzeşmesi
7. Aşağıdakilerin hangisinde ünlü daralmasına ör¬
nek gösterilebilecek bir kullanım vardır?
A) Uykusuz gecelerin sabahını bana sor.
B) Meğer koynumda yılan besliyormuşum.
C) Öz yurdunda garipsin, öz vatanında parya.
D) Emrin başım gözüm üstüne efendim.
E) Anlamak yok güzelim, anlar gibi olmak var.
8. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde kay¬naştırma harfi yoktur?
A) Senin insanlara davranışını herkes beğeniyor.
B) Onun şiirlerini severek okuyorum.
C) Dil, her zaman yaşayan bir varlık olmuştur.
D) Öğrenciler okulun bahçesine ikişer ikişer dizil¬miştir.
E) Soruların bazısı gerçekten çok zordu.
9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü türemesi¬nin bir örneği vardır?
A) Köşedeki koca çınar ağacı devrildi.
B) Daracık bir sokaktan eve doğru yürüdük.
C) Konuştukça saçmalamaya başladı.
D) Yeni bir şiir kitabı çıkarmış.
E) Ebru ve Canan yarın ders çalışacaklar.



SES BİLGİSİ

10. Aşağıdaki dizelerden hangisinde ulama yoktur?
A) İçin için ağlıyor karşımızda ağaçlar
B) Gökten usulca indi büyük kış örümceği
C) Dağlar çektiler hep birden teslim bayrağını
D) Alt üst eden biri var büyük gök yatağını
E) Düşmeye gör aşk ağına
11. "Süreksiz sert sessizlerinden olan 'p,ç,t,k' sesleri iki
ünlü arasında kaldığında yumuşayarak 'b,c,d,g,(ğ)*
ye dönüşür."
Aşağıdakilerin hangisinde bu kurala örnek ola¬bilecek bir kullanım yoktur?
A) Gerçek sanatçı kendinden sonraki çağa kalabi¬lendir.
B) Elbiselerini çıkarmadan yatağa yığıldı kaldı.
C) Hafta sonu balığa çıkmaya ne dersin?
D) Yemeğe kalamayacağım için özür dilerim.
E) Gömleğinin yakası biraz kirlenmiş galiba.
12. "İki heceli bazı sözcükler ünlüyle başlayan ekler al¬
dığında son hecelerindeki dar ünlüler düşer."
Aşağıdakilerin hangisinde bu kuralı örneklendi¬ren bir kullanım vardır?
A) Bu söylediklerim kulağına küpe olsun.
B) Alnındaki bıçak yarası senin yüzünden.
C) Doktor ona galiba bir burun damlası vermiş.
D) Ninem karın boşluğundaki ağrıdan şikayet eder¬di hep.
E) Günümüzde edebiyata değer veren mi var!
13. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi küçük
ünlü uyumuna uymaz?
A) O zaman senin mavi gözlerin yoktu.
B) Bir kırlangıç havayı ikiye bölüyordu.
C) Uzansam denizden gelecek misin?
D) Yağmur sesleriyle çogalıyorum.
E) İşte yeni bir güne başlıyorum.
14. Her geliş gidişimizde uğradığımız bu yerde yediği¬
miz içtiğimiz her şeyi benim hesabıma kaydederdi
Ferhat Usta."
Bu cümlede kaç "ünsüz yumuşaması" olmuştur?
A) 3 B)4 C)5 D) 6 E) 7




15. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi büyük ünlü uyu¬
muna uymaz?
A) yaşantı B) seçicilik
C) öğretmen D) kardeşlik
E) çığırtkan
16. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi küçük ünlü uyu¬
muna uymaz?
A) yuvarlak B) erik
C) gülümseyiş D) karpuzcu
E) yürekli
17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ünlü düşmesi"
yoktur?
A) Gönlünde farklı bir şiir oluşturma çabası vardı.
B) Bu konudan kimseye bahsetmediniz öyle değil mi?
C) Bu akşam dersten sonra nerede olacaksınız?
D) Soyunma odasındaki bazı kıymetli eşyalar kay¬bolmuş.
E) Fikrimi söylemem için neden bu kadar ısrar edi¬
yorsunuz?
18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, ünsüz yumu¬
şaması vardır?
A) Yaşamak, yarı yarıya alışmaktır tüm zorluklara.
B) Denize ilk bakışınızı hatırlar mısınız?
C) İnsan, bin yıl seyretse doyamaz bu güzel mavi¬liğe.
D) Bir mayıs sabahında çılgınca çiçek açmış bir ki¬raz görürsünüz.
E) Güneş doğup batıyor, karanlık iniyor pencere¬
lere.
19. Arada bir mektup yaz
Sağlığını bildir
Bir de sen oğlunu öperken Bizim de seni öptüğümüzü düşün
Bu dizelerde aşağıdakilerden hangisine örnek gösterilemez?
A) Ulama
B) Ünlü düşmesi
C) Ünsüz yumuşaması
D) Ünsüz benzeşmesi
E) Ünlü türemesi


CEVAP ANAHTARI
1-C 2-C 3-B
17-C 18-C 19-E 4-D 5-E 6-A 7-B 8-A 9-B 10-C 11-A 12-B 13-E 14-E 15-D 16-D
06-01-2009 08:24 PM
Alıntı Yaparak Cevapla
alikirgic
Müdavim Üye
Mesajlar: 151
Tarih: Jul 2007
Üye no: 31
Nerden: İstanbul
Rep Puanı: 1
Mesaj: #2
RE: SES BİLGİSİ
Teşekkürler..
06-01-2009 08:46 PM
Tüm Mesajlarını Bul Alıntı Yaparak Cevapla
ParaderevoLT
Administrators
*******
Mesajlar: 10,683
Tarih: Jul 2007
Üye no: 1
Nerden: İstanbuL
Rep Puanı: 33
Mesaj: #3
RE: SES BİLGİSİ
Paylaşım için teşekkürler üstadım...

Technical support unit Ofline

New Personal Website =>>> SMMM Selahattin Şahin
15-01-2012 11:08 PM
Web Sayfasını Ziyeret Edin Tüm Mesajlarını Bul Alıntı Yaparak Cevapla
« Önceki | Sonraki »
Cevapla 


Forum'a Git: