Hoşgeldin Misafir ! (GirişÜye Olun)

STOKLARDA SAYIM FAZLASI EKSİĞİ VE FİRELER KONUSUNDA
Konuyu Açan Kişi: eLcemer
Cevap Sayısı: 2
Görüntülenme Sayısı: 4272

Cevapla 
 
Değerlendir:
  • 0 Oy - 0 Yüzde
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
STOKLARDA SAYIM FAZLASI EKSİĞİ VE FİRELER KONUSUNDA
Yazar Mesaj
eLcemer
KIDEMLİ ÜYE
Mesajlar: 193
Tarih: Nov 2007
Üye no: 646
Nerden: Hatay
Rep Puanı: 0
Mesaj: #1
STOKLARDA SAYIM FAZLASI EKSİĞİ VE FİRELER KONUSUNDA
Merhabalar,
Stokların ay içinde giren-çıkanlar arasında mutabakatının yapılabilmesi için nasıl bir yol doğru sonuca ulaştırır ve sayım eksiği,sayım fazlası bu mutabakatı yapılmasında yeri ne olmalıdır,(Yada nedir.?) ürünlerde firelerin ve sayım eksiği fazlasının ay içinde mutabakatlarda kullanabilir miyiz kullanabilirsek muhasebeleştirilmesi durumunda hangi hesaplarda kullanıyor olmalıyız.
Saygılarımla
08-11-2007 01:43 PM
Tüm Mesajlarını Bul Alıntı Yaparak Cevapla
hust59®
İmtiyaz Sahibi
*******
Mesajlar: 5,402
Tarih: Jul 2007
Üye no: 4
Nerden: İstanbul / Bolu
Rep Puanı: 26
Mesaj: #2
RE: STOKLARDA SAYIM FAZLASI EKSİĞİ VE FİRELER KONUSUNDA
Kasa stok sayım eksiği fazlası ile ilgili bulmak istediğiniz herşey aşağıdaki makale de var sanırım.



KASA VE STOK SAYIM FARKLARI DEĞERLEMESİ VE MUHASEBELEŞTİRİLMESİ

Hayrettin ERDEM(*)





I - GENEL AÇIKLAMA

İşletmelerde zaman zaman yapılan sayımlarda kasa ve stok farkları olduğu bir gerçektir. Sayım farkları gerçek mevcut ile kaydı mevcudun birbirini tutmadığı anlamına gelir. Sayım farkları envanter işlemleri sırasında belirlenir.

Bilindiği üzere envanter, en az senede bir defa olmak üzere belirli devrelerde düzenlenen, belirli bir tarihte bir işletmenin aktif ve pasif kıymetlerinin miktarını ve değerini içeren bir cetveldir(1) .

Vergi Usul Kanunu’na göre; envanter çıkartmak, bilanço günündeki mevcutları alacakları ve borçları saymak, ölçmek, tartmak ve değerlemek suretiyle kesin bir şekilde ve müfredatlı olarak tespit etmektir

( VUK Md. 186).

Türk Ticaret Kanunu’na göre ise, envanter çıkartmak, saymak, ölçmek, tartmak ve değerlendirmek suretiyle bilanço günündeki mevcutları, alacakları ve borçları kati bir şekilde ve müfredatlı olarak tespit etmektir.

Vergi Usul Kanunu’nda envanter çıkartma olarak bilanço günü esası benimsenmiştir.

Bilanço günü, Vergi Usul Kanunu’nun 185. maddesinde “ Envanter defterine ise başlama tarihinde ve müteakiben her hesap döneminin sonunda çıkarılan envanterler ve bilançolar kaydolunur ve bu tarihe bilanço günü denir ” şeklinde açıklanmıştır.

Bu yazıda kasa ve stok sayım farkları, değerlemesi ve muhasebeleştirilmesi açıklanmaya çalışılacaktır.



II - KASA FARKLARI DEĞERLEMESİ VE MUHASEBELEŞTİRİLMESİ

A - GENEL AÇIKLAMA

Gerçek kasa mevcudu, kasa sayımı sonucunda bulunan tutardır. Kaydi kasa mevcudu ise kasa defterinin borç kalanıdır. Gerçek (fiili) kasa mevcudu ile, kaydi kasa mevcudunun karşılaştırılması her gün sonunda yapılır. Sayım sonucu bulunan tutar ile kasa defteri (dolayısıyla kebir kasası) kalanı arasında fark yok ise mevcut kasa mevcudu ile kasa defteri kalanı eşit olduğundan kasa hesabında herhangi bir düzeltmeye gerek yoktur.

Sayım sonucu bulunan kasa mevcudu ile kasa defteri kalanı arasında fark var ise muhasebe usulüne ve Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre gerekli düzeltmeler yapılır. Düzeltme kayıtlarının, kasa farkının tespit edildiği tarihte yapılması gerekir. Bir başka anlatımla kasa kontrolleri ve düzeltme kayıtları; sadece dönem sonunda yapılan işlemler değildir. Ancak bilançonun düzenlenmesi açısından dönem sonunda bu işlemlerin yapılması bir zorunluluktur(2) .



B -KASA NOKSANI OLMASI HALİ

Gerçek kasa mevcudu, kasa defteri kalanından eksik ise kasa noksanlığı var demektir.

Kasa noksanlığı var ise;

- Kasa sorumlusu açık vermiştir.

- Yapılan ödeme veya harcama için belge alınmamıştır.

- Herhangi bir ödeme kayıtlara eksik olarak geçirilmiştir.

- Herhangi bir tahsilat kayıtlara fazla olarak geçirilmiştir.



- Hırsızlık veya sair nedenlerle.

Bu hallerin dışında daha pek çok nedenle kasa noksanı olması mümkündür.

Kasa noksanlığının nedeni envanter süresince araştırılır. Bu araştırmalar sonucunda bu eksikliğin nedeni bulunmaya çalışılır(3) .

Kasa noksanlığı tespit edildiğinde noksanlık, muhasebe sistemi içerisinde “197 SAYIM VE TESELLÜM NOKSANLARI” hesabına borç “100 KASA” hesabına ise alacak kaydedilir.

Kasa noksanlığının nedeni tespit edilinceye kadar fark 197 Nolu hesapta tutulur. Kasa noksanlığı yukarıda belirtilen nedenlerden dolayı ise fark eksik veya fazla yazılan hesaplara verilerek kapatılır. Kasa noksanlığının nedeni hırsızlık ise veya nedeni bilinmiyorsa noksanlık;

- Gelir Vergisi mükelleflerinde “131 ORTAKLARDAN ALACAKLAR” hesabına borç kaydedilerek(4) ,

-Kurumlar Vergisi mükelleflerinde ise “689 DİĞER OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR” hesabına borç kaydedilerek kapatılır.

Burada 689 Nolu hesaba gider kaydedilme hali ticari karın tespiti içindir; yoksa kasa noksanlığı mali karın tespitinde gider olarak dikkate alınmaz. Bir başka anlatımla, kasa noksanlığı ticari karın tespitinde gider olarak dikkate alınır, ancak mali karın tespitinde dönem kazancına ilave edilir. Bu düzeltme kurumlar vergisi beyannamesinde yapılır.

Kasa noksanlığı bilanço aktifinin eksilmesi, dolayısıyla sermayenin eksilmesi demektir. Gelir Vergisi Kanunu’nun 88. maddesinin son fıkrasına göre “........... sermayede vukua gelen eksilmeler zarar addolunamaz” denilmektedir.

Burada bahsedilen, sermayede meydana gelen eksilmelerin vergi matrahından indirilmeyeceğidir.

Kurumlar vergisi mükelleflerinde nedeni bilinmeyen kasa noksanlığının ve hırsızlık nedeniyle meydana gelen noksanlığın makul ve mantıklı olması ile kasa noksanlığının üzerine gereği gibi gidildiğinin ispatı önem arz etmektedir.

Kasa noksanlığının yöneticilerin yeterince ihtiyatlı davranmamaları veya muvazaa nedeniyle ortaya çıkması halinde, kasa noksanlığının (sermaye şirketlerinde) gider (kanunen kabul edilmeyen gider)

kaydedilmesi örtülü kazanç dağıtımını da gündeme getirmektedir.

Kasanın güvenliğinin yeterince sağlanmaması veya çok miktarda nakdin sürekli olarak kasada tutulması veya mutemedin bankalardan veya diğer piyasalardan çok miktarda nakit çekmesi ve taşıması yöneticilerin ihtiyatsızlığını gösterir. Bu ihtiyatsızlık yeterli araştırmalar neticesinde örtülü kazanç dağıtımına kadar uzayabilir.

Kasa noksanlığına ilişkin örnekler;

ÖRNEK:

18.01.1998 tarihi akşamı kasa sayımı yapılmış ve sayım sonucunda kasa mevcudunun 1.425.000.000 Türk Lirası olduğu tespit edilmiştir.18.01.1998 tarihindeki kasa defterinin borç kalanı 1.505.000.000 Türk Lirasıdır.

Gerçek kasa mevcudu ile kaydi kasa mevcudu karşılaştırılmış ve farkın (1.505.000.000- 1.425.000.000) 80.000.000 Türk Lirası olduğu görülmüştür.

Kasa noksanlığının nedeni araştırıldığında farkın satıcı (x)’e yapılan 384.000.000 liranın 348.000.000 lira olarak hesaplara geçirilmesinden ve müşteri (y)’den yapılan 170.000.000 liralık tahsilatın hesaplara 214.000.000 lira olarak geçirilmiş olmasından kaynaklandığı görülmüştür. Farkın nedeni 23.01.1997 tarihinde tespit edilmiştir.

Kasa noksanlığının tespit edildiği tarihte yapılacak muhasebe kaydı





----------------------- 18.01.1998 -----------------------

197 SAYIM VE TESEL. NOK. 80.000.000

01 Kasa Sayım Noksanı 80.000.000

100 KASA 80.000.000

00 TL Kasası 80.000.000



18.01.1998 tarihinde yapılan sayımda tespit edilen

kasa noksanının ilgili hesaplara kaydı.

----------------------------- / ----------------------- ---------

Kasa noksanlığının nedeni tespit edildiğinde yapılacak muhasebe kaydı

----------------------- 23.01.1998 -----------------------

320 SATICILAR 36.000.000

Satıcı (x) 36.000.000

120 ALICILAR 44.000.000

Alıcı (y) 44.000.000

197 SAYIM VE TESELLÜM NOK 80.000.000

01 Kasa Sayım Noksanı 80.000.000

18.01.1997 tarihinde tespit edilen kasa sayım noksanlığının nedeninin tespit edilmesi ve

muhasebe kaydı.

----------------------------- / ----------------------- ---------

ÖRNEK:

(x) A.Ş ’nin 24.02.1998 tarihinde yapılan kasa sayımında 2.465.000.000 Türk Lirası mevcut olduğu tespit edilmiştir. 24.02.1998 tarihli kasa defteri borç kalanı ise 2.600.000.000 Türk Lirasıdır. Gerçek kasa mevcudu ile kaydi kasa mevcudu karşılaştırılmış ve farkın (2.600.000.000-2.465.000.000) 135.000.000 Türk Lirası olduğu görülmüştür.

Kasa noksanlığının nedeni araştırılmış ve noksanlığın nedeninin kasadar olduğu tespit edilmiştir. Bu tespit 10.03.1998 tarihinde yapılmıştır.

Kasa noksanlığının tespit edildiği tarihte yapılacak muhasebe kaydı

----------------------- 28.02.1998 -----------------------

197 SAYIM VE TESEL. NOK. 135.000.000

01 Kasa Sayım Noksanı 135.000.000

100KASA 135.000.000

00 TL Kasası 135.000.000

28.02.1998 tarihinde yapılan sayımda tespit edilen kasa noksanının ilgili hesaplara kaydı.

----------------------------- / ----------------------- ---------

Kasa noksanlığının nedeni tespit edildiğinde yapılacak muhasebe kaydı

----------------------- 10.03.1998 -----------------------

135 PERSONELDEN ALACAKLAR 135.000.000

01 Kasadar (x) 135.000.000

197 SAYIM VE TESEL. NOK. 135.000.000

01 Kasa Sayım Noksanı 135.000.000

28.02.1998 tarihinde tespit edilen kasa sayım noksanlığının nedeninin tespit edilmesi ve muhasebe kaydı.

----------------------------- / ----------------------- ---------

ÖRNEK:

Bilanço usulünde defter tutan gelir vergisi mükellefi Ahmet Salih Özçam 31.03.1998 tarihinde kasa sayımı yapmış ve gerçek kasa mevcudunun 780.000.000 lira olduğunu tespit etmiştir. Kaydi kasa (kasa defteri) bakiyesi ise 840.000.000 Türk Lirasıdır. Kasa noksanı olan (840.000.000 -780.000.000) 60.000.000 liranın nedeni araştırılmış ve tespit edilememiştir.

Ahmet Salih Özçam bilanço günü kasa noksanını usulüne göre kapatmıştır.

Kasa noksanlığının tespit edildiği tarihte yapılacak muhasebe kaydı

----------------------- 31.03.1998 -----------------------

197 SAYIM VE TESELLÜM NOK. 60.000.000

01 Kasa Sayım Noksanı

100 KASA 60.000.000

00 TL Kasası 60.000.000

31.03.1998 tarihinde yapılan sayımda tespit edilen kasa noksanının ilgili hesaplara kaydı.

----------------------------- / ----------------------- ---------

Kasa noksanlığının nedeni tespit edilmediğinden bilanço günü yapılacak muhasebe kaydı











----------------------- 31.12.1998 -----------------------

131 ORTAKLARDAN ALACAKLAR 60.000.000

01 Ahmet Salih Özçam 60.000.000

197 SAYIM VE TESELLÜM NOK. 60.000.000

01 Kasa Sayım Noksanı 60.000.000

31.03.1998 tarihinde tespit edilen kasa sayım noksanlığının nedeni bilinemediğinden Kasa Sayım

noksanı hesabının kapatılması.

----------------------------- / ----------------------- ---------

ÖRNEK:

(X) Limited Şirketi 24.02.1998 tarihinde fiili kasa sayımı yapmış ve kasa mevcudunun 886.000.000 lira olduğu tespit edilmiştir. Sayımın yapıldığı gün kaydi kasa mevcudu ise 1.286.000.000 Türk Lirasıdır.

Kasa noksanı olan (1.286.000.000 - 886.000.000) 400.000.000 Türk Lirasının nedeni araştırılmış ve tespit edilememiştir.

Bilanço günü olan 31.12.1998 tarihinde kasa sayım noksanlığının kapatılması kararlaştırılmıştır.

Kasa noksanlığının tespit edildiği tarihte yapılacak muhasebe kaydı

----------------------- 24.02.1998 -----------------------

197 SAYIM VE TESELLÜM NOK. 400.000.000

01 Kasa Sayım Noksanı 400.000.000

100 KASA 400.000.000

00 TL Kasası 400.000.000

24.02.1998 Tarihinde yapılan sayımda tespit edilen kasa noksanının ilgili hesaplara kaydı.

----------------------------- / ----------------------- ---------

Kasa noksanlığının nedeni tespit edilemediğinden bilanço günü yapılacak muhasebe kaydı

----------------------- 31.12.1998 -----------------------

689 DİĞER OLAĞANDIŞI GİD. VE ZAR. 400.000.000

.. Kasa Sayım Noksanlığı 400.000.000

197 SAYIM VE TESELLÜM NOK. 400.000.000

24.02.1998 Tarihinde tespit edilen kasa sayım noksanlığının nedeni bilinemediğinden kasa sayım

noksanı hesabının kapatılması.

----------------------------- / ----------------------- ---------

Kasa noksanlığı mali karın tespitinde gider olarak kabul edilmediğinden, ticari karın tespitinde gider yazılan kasa noksanlığının kurumlar vergisi beyannamesinde (KKEG) ticari kara ilave edilebilmesi için nazım hesaplarda izlenmesi gerekir.

----------------------- 31.12.1998 -----------------------



950 KANUNEN KABUL EDİLM. GİD. 400.000.000



951 KAN. KAB. EDİL. GİD. KAR. 400.000.000



---------------------------- / -------------------------------



C ) KASA FAZLASI OLMASI HALİ

Gerçek kasa mevcudu, kasa defteri bakiyesinden fazla ise kasa fazlalığı var demektir.

Kasa fazlalığı var ise;

- Herhangi bir tahsilat kayıtlara eksik geçirilmiştir.

- Herhangi bir ödeme kayıtlara fazla geçirilmiştir.

- Fazlalığın nedeni anlaşılamamıştır.

Bu hallerin dışında daha pek çok nedenle kasa fazlası olması mümkündür. Kasa noksanlığında olduğu gibi kasa fazlasının nedeni envanter süresince araştırılır. Bu araştırmalar sonucunda bu fazlalığın nedeni bulunmaya çalışılır. Kasa fazlalığı tespit edildiğinde, fazlalık Tekdüzen Muhasebe Sistemi içerisinde “ 397 SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI ” hesabına alacak , “100 KASA” hesabına borç kaydedilir.

Kasa fazlalığının nedeni tespit edilinceye kadar fark 397 Nolu hesapta tutulur. Kasa fazlalığı yukarıda belirtilen nedenlerden dolayı ise fark eksik veya fazla yazılan hesaplara verilerek kapatılır.

Kasa fazlalığının nedeni anlaşılmamışsa fazlalık; “679 DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR VE KARLAR”(5) hesabına aktarılarak kapatılır. Fazlalık envanter süresi sonu itibariyle kapatılabileceği gibi fazlalığın nedeninin tespit edildiği veya anlaşılmadığı tarihte de yapılabilir.

Nedeni anlaşılmayan kasa fazlalığının gelir kaydedilmesi ve vergi matrahına girmesi kaanatimizce doğrudur. Gelir Vergisi Kanunun’un 38. maddesinin birinci paragrafında;

“ Bilanço esasına göre ticari kazanç, teşebbüsteki özsermayenin hesap dönemi sonunda ve başındaki değerleri arasındaki müspet farktır” hükmü yer almaktadır. Kasa fazlalığı da dönem içerisinde aktifi artırıcı ( dönem sonunda ise netice hesaplarına aktarılarak özkaynakları artırıcı ) bir özelliği bulunmaktadır.

Dönem sonunda bu fazlalıklar özsermayesinin birer unsuru olacağından dolayı bu dönem kazançlarına eklenmektedir. Dolayısıyla vergi uygulamaları açısından fazlalıklar gelir yazılacaktır. Muhasebe sistemi uygulaması açısından da gelir yazılması gerekmektedir(6) .

ÖRNEK:

28.04.1998 tarihinde yapılan kasa sayımında kasa mevcudunun 2.625.000.000 Türk Lirası olduğu tespit edilmiştir. Aynı tarihteki kasa defterinin borç kalanı ise 1.425.000.000 Türk Lirasıdır.

Gerçek kasa mevcudu ile kaydi kasa mevcudu karşılaştırılmış ve farkın (2.625.000.000-1.425.000.000 ) 1.200.000.000 Türk Lirası olduğu görülmüştür.

Kasa fazlalığının nedeni araştırıldığında Müşteri (x)’den tahsil edilen 900.000.000 Türk Lirasına ait tahsilat makbuzunu defterlere kaydedilmediği ve personele verilen 600.000.000 Türk Lirası ücret avansının kayıtlara 900.000.000 Türk Lirası olarak geçirilmiş olmasından kaynaklandığı anlaşılmıştır. Kasa fazlalığının nedeni 30.04.1998 tarihinde tespit edilmiştir.

Kasa fazlalığının nedeninin tespit edildiği tarihte yapılacak muhasebe kaydı

----------------------- 30.04.1998 -----------------------

397 SAYIM VE TESEL. FAZ. 1.200.000.000

01 Kasa Sayım Fazlası 1.200.000.000

120 ALICILAR 900.000.000

...... Alıcı (X) 900.000.000

196 PERSONEL AVANSLARI 300.000.000

28.04.1998 tarihinde tespit edilen kasa fazlalığının nedeninin

bulunması ve muhasebe kaydı

----------------------------- / ----------------------- ---------

ÖRNEK :

(X) A.Ş ’nin 10.03.1998 tarihinde kasa sayımı yapılmış ve kasa mevcudunun 3.648.000.000 Türk Lirası olduğu tespit edilmiştir. Aynı tarihteki kasa hesabının borç kalanı ise 3.448.000.000 Türk Lirasıdır.

Gerçek kasa mevcudu ile kaydi kasa mevcudu karşılaştırılmış ve farkın (3.648.000.000-3.448.000.000) 200.000.000 Türk Lirası olduğu görülmüştür.

Kasa fazlalığının nedeni araştırılmış fakat tespit edilememiştir. Bilanço günü olan 31.12.1998 tarihinde kasa sayım fazlalığı gelir kaydedilerek kapatılmıştır.

Kasa fazlalığının tespit edildiği tarihte yapılacak muhasebe kaydı

----------------------- 10.03.1998 -----------------------

100 KASA 200.000.000

00 TL Kasası

397 SAYIM VE TESELLÜM FAZ. 200.000.000

01 Kasa Sayım Fazlası

10.03.1998 tarihinde yapılan sayımda tespit edilen kasa fazlasının ilgili hesaplara kaydı.

----------------------------- / ----------------------- ---------



Kasa fazlalığının nedeni tespit edilemediğinden bilanço günü yapılacak muhasebe kaydı

----------------------- 31.12.1998 -----------------------

397 SAYIM VE TESELLÜM FAZ. 200.000.000

01 Kasa Sayım Fazlası 200.000.000

679 DİĞ. OLAĞANDIŞI GEL. VE KAR. 200.000.000

10.03.1998 tarihinde yapılan kasa sayımında tespit edilen fazlalığın nedeni bilinemediğinden kasa sayım

fazlalığının gelir hesabına kaydı.

----------------------------- / ----------------------- ---------



III- STOK FARKLARI DEĞERLEMESİ VE MUHASEBELEŞTİRİLMESİ

A- STOK FARKLARI

Hesap dönemi içerisinde veya bilanço günü itibariyle gerçek (fiili) stok sayımı yapılır. Yapılan sayım sonucunda gerçek (fiili) sayım sonucu ile kaydi envanter sonucu yani kayıtlarda görünen bakiye karşılaştırılır.

Karşılaştırma neticesinde fiili sayım tutarının kaydi tutardan fazla olması “stok fazlalığını” eksik olması ise “ stok noksanlığını” gösterir.

Dönem sonu stoğunun tespitinde aşağıdaki denklem esas alınır.

DÖNEMBAŞI STOKU + DÖNEM İÇİ ALIŞLAR + SATIŞTAN İADELER - DÖNEM İÇİ SATIŞLAR = DÖNEM SONU STOKU

Bu denklem hem muhasebe içi hem de muhasebe dışı envanter yapılmasında miktar ve tutar yönünden yapılır.

Normal şartlarda fiili sayım sonucu ile kaydi envanterin birbirine eşit olması gerekir. Fiili sayım sonucu ile kaydi envanterin birbirine eşit olmaması halinde stok farkından bahsedilir.



1- STOK SAYIM NOKSANI

Gerçek stok mevcudu kaydi stok hesabının bakiyesinden eksik ise stok sayım noksanı var demektir.

Stok noksanlığı var ise;

- İşletme sahipleri veya personel tarafından yapılan çekişler dikkate alınmamıştır.

- Gerçek sayım ve kaydi sayımda hata yapılmıştır.

- Hırsızlık veya kaybolan mallar stoktan düşmemiştir.

- Çürüyen, bozulan veya sair nedenlerle gerçek stoklardan düşen stok mallar kayıtlarda stok hesabından düşülmemiştir.

- Alınan mal stok hesaplarına mükerrer kaydedilmiştir.

Bu hallerin dışında daha pek çok nedenlerle stok noksanı olması mümkündür. Stok noksanlığının nedeni envanter süresince araştırılır. Araştırmalar sonucunda bu noksanlığın nedeni bulunmaya çalışılır. Stok noksanı tespit edildiğinde noksanlık Tekdüzen Muhasebe Sistemi içerisinde “197 SAYIM VE TESELLÜM NOKSANLARI ” hesabına borç, “ 150 - 157 STOK” hesapların alacağına kaydedilir. Stok noksanlığının nedeni tespit edilinceye kadar fark 197 no.lu hesapta tutulur. Stok noksanlığı yukarıda belirtilen nedenlerden dolayı ise fark eksik veya fazla yazılan hesaplara verilerek kapatılır.

Stok noksanlığı nedeni kaybolma, hırsızlık veya nedeni bilinmiyorsa noksanlık ticari karın tespitinde gider olarak yazılıp yazılmayacağı gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri açısından farklılık arz etmektedir.

Gelir vergisi mükelleflerinde, kaybolma, hırsızlık veya nedeni bilinmeyen stok noksanlığı “131 ORTAKLARDAN ALACAKLAR” hesabına kaydedilerek kapatılır. Kurumlar vergisi mükelleflerinde ise kaybolma, hırsızlık veya nedeni bilinmeyen stok noksanlığı “ 689 DİĞER OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR” hesabına kaydedilerek kapatılır. Burada gider yazılan tutar ticari karın tespitinde gider olarak kabul edilmekle birlikte mali karın tespitinde gider olarak kabul edilmez.

Stok noksanlığı kasa sayım noksanlığında olduğu gibi aktifin eksilmesi dolayısıyla sermayenin eksilmesi demektir.

Gelir Vergisi Kanunu’nun 88. maddesinin son fıkrası “ ..... sermayede vukua gelen eksilmeler zarar addolunmaz” hükmü gereği bu noksanlıklar ticari karın tespitinde gider olarak kabul edilse bile mali karın tespitinde gider olarak kabul edilmez.



2- STOK SAYIM FAZLASI

Gerçek stok sayım mevcudu, kaydi stok hesabının bakiyesinden fazla ise stok sayım fazlası var demektir.

Stok sayım fazlası var ise;

- Gerçek stok fazla sayılmıştır.

- Satışı yapılan stok malın, kayıtlarda stok hesabından mükerrer çıkışı yapılmıştır.

- Alınan mal stok hesaplarına kaydedilmemiştir.

Bu hallerin dışında daha pek çok nedenlerle stok fazlası olması mümkündür. Stok sayım fazlalığının nedeni envanter süresince araştırılır. Araştırmalar sonucunda bu fazlalığın nedeni bulunmaya çalışılır.

Stok sayım fazlası tespit edildiğinde fark “150 - 157 STOK” hesabının borcuna, “397 SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI” hesabının alacağına kaydedilir. Stok sayım fazlalığının nedeni tespit edilinceye kadar fark 397 no.lu hesapta tutulur. Stok sayım fazlalığı yukarıda belirtilen olağan nedenlerden dolayı ise fark eksik veya fazla yazılan hesaplara verilerek kapatılır.



B - STOK SAYIM FARKLARININ DEĞERLEMESİ

Vergi Usul Kanunu’nun 274. maddesinde “Satın alınan veya imal edilen emtia maliyet bedeliyle değerlenir” hükmü yer almaktadır.

Stok sayım noksanlığı veya fazlalığı aşağıda yazılı haller nedeniyle ortaya çıkarsa fark VUK’un 274. maddesi hükmüne göre değerlemeye tabi tutulur.

- Kaybolma, hırsızlık veya nedeni bilinmeyen stok sayım noksanlıkları.

- Nedeni tespit edilemeyen stok sayım fazlalıkları.

Stok sayım noksanlığı yangın, deprem ve su basması gibi tabi afetler yüzünden veya bozulmak, çürümek, kırılmak, çatlamak, paslanmak gibi haller neticesinde ortaya çıkmış ise bu stoklar emsal bedeliyle değerlenir ( VUK Md. 278 ). Bu gibi hallerde emsal bedeli Vergi Usul Kanunu’nun 267. maddesinde yazılı üçüncü sıra yani takdir esası uygulanır. Yukarıda sayılan nedenlerle değeri düşen malların emsal değeri mükelleflerin talebi üzerine takdir komisyonlarınca belirlenir.

Ayrıca işletme sahiplerince veya personel tarafından işletmeden çekilen mallar GVK’nın 41/1. maddesi gereğince emsal bedel üzerinden değerlemeye tabi tutulur(7) .



C - STOK SAYIM FARKLARININ MUHASEBELEŞTİRİLMESİ

1 - Stok Sayım Noksanlarının Muhasebeleştirilmesi

a- İşletme Sahiplerince veya Personel Tarafından Çekilen ve Kayıtlara Geçilmeyen Mallar

(x) A.Ş ortağı Engin AKYILDIZ sahip olduğu otomobil için işletmeden 4 adet lastik çekmiştir. Lastiklerinin emsal bedeli 40.000.000 TL + KDV olup bu çekiş nedeniyle belge düzenlenmemiştir.

4 adet lastiğin maliyet bedeli 30.000.000 TL’dir.

Stok sayım noksanlığının tespitinde yapılacak muhasebe kaydı

----------------------- / -----------------------

197 SAYIM VE TESEL. NOK. 30.000.000

02 Stok Sayım Noksanı 30.000.000

153 TİCARİ MALLAR 30.000.000

----------------------------- / ----------------------- ---------

Stok sayım noksanlığının nedeni tespit edildiğinde yapılacak muhasebe kaydı

----------------------- / -----------------------

131 ORTAKLARDAN ALACAKLAR 46.000.000

600 YURTİÇİ SATIŞLAR 40.000.000

391 HESAPLANAN KDV 6.000.000

----------------------- / -----------------------

----------------------- / -----------------------

621 SATILAN TİCARİ MAL MAL. 30.000.000

197 SAYIM VE TESEL. NOK. 30.000.000

----------------------- / -----------------------

b - Sayımda Hata Yapılmış Olması

Saptanan stok noksanlığı malın yanlış sayılmasından ve envanterin hatalı çıkarılmasından kaynaklanıyor ise hatanın ortaya çıkarılması ile 197 hesaba alınan sayım noksanı, düzeltme kaydı ile yeniden ilgili mal hesabına kaydedilir(8) .

Saptanan stok sayım noksanlığının muhasebe kaydı

----------------------- / -----------------------

197 SAYIM VE TESELLÜM NOK. XXX

150 - 157 HESAPLAR XXX

----------------------- / -----------------------

Stok sayım hatasının ortaya çıkarılması halinde yapılacak muhasebe kaydı

----------------------- / -----------------------

150 - 157 HESAPLAR XXX

197 SAYIM VE TESELLÜM NOK. XXX

----------------------- / -----------------------

c- Hırsızlık veya Kaybolan Malların Stoktan Düşürülmesi

Stok sayım noksanlığının bir başka nedeni de hırsızlık veya kaybolan malların stok hesaplarından düşülmemiş olmasıdır. Hırsızlık ve kaybolma nedeniyle stokta meydana gelen eksilmeler mali karın tespitinde gider olarak kabul edilmez. Nitekim “Sermayede meydana gelen eksilmeler zarar addolunamaz ” ( GVK Md 88 ).

Ancak hırsızlık ve kaybolma sonucunda ortaya çıkan eksilmeler ticari karın tespitinde gider kaydedilir. Gider kaydı sermaye şirketleri için geçerli olabilmektedir. Çünkü gider yazılan tutar kanunen kabul edilmeyen gider olduğundan kurumlar vergisi beyannamesinde düzeltme yapma şansı bulunmaktadır.

Oysa gelir vergisi mükelleflerinde gider yazılan K.K.E.G’ nin beyannamede düzeltme şansı olmadığından bu tür işlemlerin “ 131 Ortaklardan Alacaklar ” hesabına doğrudan kaydedilmesi uygundur.

Stok sayım noksanlığının tespitinde yapılacak muhasebe kaydı

----------------------------- / ----------------------- ---------

197 SAYIM VE TESEL. NOK. XXX

150-157 HESAPLAR XXX

----------------------------- / ----------------------- ---------

Stok sayım noksanlığının hırsızlık veya kaybolma nedeniyle meydana geldiği tespit edildiğinde yapılacak muhasebe kaydı

Sermaye Şirketlerinde:

----------------------- / -----------------------

689 DİĞ. OLAĞANDIŞI GİD. VE ZAR. XXX

197 SAYIM VE TESEL. NOK. XXX

391 HESAPLANAN KDV(9) XXX

----------------------- / -----------------------

Gelir Vergisi Mükelleflerinde:

----------------------- / -----------------------

131 ORTAKLARDAN ALACAKLAR XXX

197 SAYIM VE TESEL. NOK. XXX

----------------------- / -----------------------

d- Stok Sayım Noksanlığının Kıymeti Düşen Mallardan Olması Hali

Değerleme ile ilgili bölümde açıklandığı üzere envanter noksanlığı, yangın, deprem ve su basması gibi tabii afetler yüzünden ve yahut bozulmak, çürümek, kırılmak, çatlamak, paslanmak gibi haller sonucunda meydana gelmiş ise; bu durumda ortaya çıkan noksanlıklar sonuç hesaplarına intikal ettirilebilecektir. (V.U.K md. 278)(10)

V.U.K’ nun 278. maddesinde sayılan haller nedeniyle oluşan envanter noksanlıklarının emsal bedeli üzerinden değerlemeye tabi tutulması gerekir. Emsal bedel ise ancak V.U.K’nun 267. maddesinin üçüncü sırasında belirtilen takdir komisyonlarınca takdir edilen bedeldir.

Stok sayım noksanlığının tespitinde yapılacak m

uhasebe kaydı

----------------------- / -----------------------

197 SAYIM VE TESEL. NOK. XX

150-157HESAPLAR XX

----------------------- -----------------------

Stok sayım noksanlığının kıymeti düşen mallardan meydana geldiği tespit edildiğinde yapılacak muhasebe kaydı

ÖRNEK:

(X) A.Ş. ilaç pazarlama işiyle uğraşmaktadır. Şirketin elinde bulunan ve maliyet bedeli 200 milyon lira olan ilaçların son kullanma tarihi geçmiştir. Şirket son kullanma tarihi geçmiş olan ilaçların emsal bedelinin tespiti için takdir komisyonuna başvurmuştur. Komisyon son kullanma tarihi geçmiş ilaçların emsal bedelini “0” olarak takdir etmiştir.

----------------------- / -----------------------

689 DİĞ. OLAĞANDIŞI GİD. VE ZAR. 230.000.000

197 SAYIM VE TESELLÜM NOK. 200.000.000

391 HESAPLANAN KDV 30.000.000

----------------------- / -----------------------

e- Stok Sayım Noksanlığının Mükerrer Kayıt Nedeniyle Olması Halinde:

Zaman zaman satın alınan mallara ilişkin fatura yasal süresinde düzenlenmekle beraber fatura alıcıya geç gönderilmekte veya postada gecikmektedir. Bu durumda alıcı, fatura tutarını defterlerine fax çıktısı veya telefonla alınan bilgilere göre kaydedebilmektedir. Unutma ve başka nedenlerle fatura aslı tekrar kayıtlara işlenebilmektedir. Mükerrer kayıt nedeniyle kaydi envanter gerçek stok mevcudundan fazla olmaktadır.

Stok sayım noksanlığın tespitinde yapılacak muhasebe kaydı

----------------------- / -----------------------

197 SAYIM VE TESELLÜM NOKSANLARI XXX

150-157 HESAPLAR XXX

----------------------- / -----------------------

Stok sayım noksanlığın mükerrer kayıt nedeniyle olduğu tespit edildiğinde yapılacak muhasebe kaydı

----------------------- / -----------------------

320 SATICILAR XXX

197 SAYIM VE TESEL. NOK. XXX

191 İNDİRELECEK KDV XXX

----------------------- / -----------------------

2- Stok Sayım Fazlalığının Muhasebeleştirilmesi:

Envanter işlemlerinde veya hesap dönemi sonunda (Bilanço gününde) yapılan gerçek sayımlarda sayılan stok, kaydi stoklardan yani stok hesaplarının bakiyesindeki tutardan fazla ise stok sayım fazlalığından söz edilir.

Stok sayım fazlalığı;

- Alıcılara mükerrer fatura düzenlenmesinden

- Alış faturalarının kayıtlara eksik işlenmesinden

- Satıcının faturada yazılı miktardan daha fazla mal göndermesinden

- Nedeni bilinmeyen diğer hallerden dolayı ortaya çıkmış olabilir.

Stok sayım fazlalığı tespit edildiğinde fazlalık geçici olarak “397 SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI” hesabına kaydedilir. Fazlalığın nedeni tespit edildiğinde ise stok sayım noksanlığında olduğu gibi düzeltilir. Burada muhasebe kayıtlarının tek tek yapılması yerine nedeni bilinmeyen hallerde yapılması gereken muhasebe kaydı ile yetinilecektir.

ÖRNEK

(Y) Limited Şirketi 30.10.1997 tarihinde stok sayımı yapmıştır. Sayım sonucunda (A) malının gerçek sayım değeri kayıtlı değerden 100 milyon lira fazla çıkmıştır. Şirket yapmış olduğu araştırmalar sonucunda fazlalığın nedenini tespit edememiştir. Fazlalık 31.12.1997 tarihinde gelir hesaplarına aktarılmıştır.

Stok sayım fazlalığı tespit edildiğinde yapılacak muhasebe kaydı

----------------------- / -----------------------

150-157 HESAPLAR 100.000.000

397 SAYIM VE TESEL. FAZ. 100.000.000

----------------------- / -----------------------

Stok sayım fazlalığının nedeni tespit edilememiş ve fazlalık gelir hesaplarına aktarılmıştır.

----------------------- / -----------------------

397 SAYIM VE TES. FAZ. 100.000.000

679 DİĞ. OLAĞANDIŞI GEL. VE KAR. 100.000.000

----------------------- / -----------------------









--------------------------------------------------------------------------------

(*) Yeminli Mali Müşavir

(1) Ejder AYANOĞLU “Dönem Sonu ve Emtia Farkları, Değerlemesi ve Muhasebeleştirmesi”, Mükellefin Dergisi, Sayı 49 Ocak 1997, Sayfa 39

(2) Prof.Dr. Ümit ATAMAN, Genel Muhasebede Dönem Sonu İşlemleri, Cilt II, s.37



(3) Kazım METİN, Hüseyin YALÇIN, İşletmeye Dahil İktisadi Kıymetleri Değerleme, Kılavuz

Yayınları, s.45

(4) Gelir Vergisi mükellefleri nedeni tespit edilmeyen kasa noksanlığını gider hesaplarına da yazmaları mümkündür. Ancak hesap dönemi sonunda yani bilanço gününde gider tutarının ortakların hesabına devredilerek kapatılması gerekmektedir. Aksi halde gelir vergisi beyannamesinde gerekli düzeltmeler yapılamayacağından vergi matrahı eksik beyan edilmiş olacaktır. Kurumlar vergisi mükellefleri ticari karın tespitinde indirim konusu yapmış oldukları giderleri, kurumlar vergisi beyannamesini düzenlerken kanunen kabul edilmeyen gider olarak ticari kara ilave edilerek vergi matrahını düzeltmektedirler.

(5) 1No’lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’nde kasa fazlalığının 671 ÖNCEKİ DÖNEM GELİR VE KARLARI Hesabına aktarılması gerektiği belirtilmiştir. Ancak bu hesabın açıklamasında “ Cari dönemden önceki dönemlere ait olan ve bu dönemleri mali tablolarına hata ya da unutma nedenleriyle yansıtılmayan tutarların gösterildiği hesap kalemidir. ” denilmektedir. 671 no.luhesabın açıklanmasından da anlaşılacağı gibi bu hesabın içeriği ve işlevi ile kasa fazlalığının içeriği, işlevi ve dönemi arasında ilgi kurmak imkansızdır. Bu nedenle kasa fazlalığını “679 DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR VE KARLAR ” hesabında izlenmesi uygun görülmüştür.

(6) METİN YALÇIN, a.g.e., s.48





(7) Vergiye Tabi Malların İşletme Ortakları veya Personel Tarafından İletmeden Çekilmesi Katma Değer Vergisine Tabidir. ( KDVK Md. 3)

(8) Ejder AYANOĞLU a.g.m s.43

(9) Zali olan mallar ait yüklenilen katma değer vergisi KDVK’nın 30/c maddesi gereği indirilmemektedir. Alışta yüklenilen KDV malın zayi olduğu dönemde katma değer vergisi beyannamesinin 47. satırına yazılarak düzeltilir.

(10) Ejder AYANOĞLU, a.g.m. s.43

Hüseyin ÜST
S.M.M.M.
08-11-2007 01:56 PM
Web Sayfasını Ziyeret Edin Tüm Mesajlarını Bul Alıntı Yaparak Cevapla
hust59®
İmtiyaz Sahibi
*******
Mesajlar: 5,402
Tarih: Jul 2007
Üye no: 4
Nerden: İstanbul / Bolu
Rep Puanı: 26
Mesaj: #3
RE: STOKLARDA SAYIM FAZLASI EKSİĞİ VE FİRELER KONUSUNDA
153 TİCARİ MALLAR

Dönem sonu itibariyle ile yapılan sayım neticesinde ortaya çıkan mal sayım fazla ya da noksanlıkları aşağıdaki kayıtlara alınır. Örneğin A malından l adet fazla (4000 TL), B malından ise iki adet eksiklik (l 1000 TL) tespit edilsin; bu takdirde aşağıdaki kayıtlama yapılacaktır.



r-------------------- 31/12/95 ------------------- 1

153 TİCARİ MAL 4.000

A Malı
621 SAT. TİCARİ MAL MALİYETİ 7.000

153 TİCARİ MAL 11.000

B Malı

-------------------- / ------------------------- 1



Değer düşüklüğü tespit edilen mallar için karşılık ayrılabilir. Ancak bu karşılığın mali kann tespiti sırasında da düşülebilmesi için bu değer düşüklüğünün Takdir Komisyo­nunca da raporda bağlanması gerekir. Kayıtlamada değeri düşen mallar maliyet bedeli ile 157 DİĞER STOKLAR HS.'na alınır. Daha sonra hesaplanan değer düşüklüğü kadar karşılık kayıtlara alınır. Önemi nediyle bunu bir örnekle açıklayalım. 10.000 TL'lik ticari malın %70 oranında değer düşüklüğüne uğradığı tespit edilmiştir.



.-------------------- 31/12/95 ------------------- .

157 DİĞER STOK 10.000

153 TİCARİ MALLAR 10.000

-------------------- / ----------------------

654 KARŞILIK GİD. 7.000

158 STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ

KARŞILIĞI 7.000

-------------------- / --------------------------- 1



Takdir komisyonu değer düşüklüğünü %40 olarak tespit ettiğini varsaydığımızda %30'a isabet eden 3000 TL'lik karşılık tutan için aşağıdaki kayıt yapılır.



-------------------- 31/12/95 ------------------- 1

900 BORÇLU NAZIM HS. 3.000

01KKEG

901 A. ALACAKLI NAZIM HS. 3.000

01KKEGKARŞ.

-------------------- / ---------------------- 1



Dönem sonu stoku için yapılan sayım neticesinde belirlenen stok miktarı maliyet be­deli ile dengelenir. Daha sonra belirlenen satılan ticari mal maliyeti aşağıdaki kayıt­lama ile kayıtlara alınır. Örneğin işletmenin 153 TİCARİ MALLAR HS'nın geçici mizandaki görünümü aşağıdadır.





BORÇ TOPLAMI ALACAK TOPLAMI
153 TİCARİ MALLAR

1 Dönem Başı Stok 14.000

2 Alışlar 129.000

3 Alış Gid. 6.000

4 Alış İade 7.000

5 Alış Iskontosu 4.000



Dönem sonu stoku 2.600 TL değerinde olsun, bu takdirde yapılacak kayıtlama aşağı­dadır.



_____________ 31/12/19..______________

153 TİCARİ MALLAR 37.500

4 Alış İade 7.000

5 Alış İskont. 4.000

6 Dönem Sonu Sk. 26.000

621 SAT. TİC. MAL MALİYETİ 112.000

153 TİCARİ MALLAR 149.000

O l Dönem Başı S. 14.000

2 Alışlar 129.000

3 İade 6.000

____________ / _______________ l

Hüseyin ÜST
S.M.M.M.
08-11-2007 05:28 PM
Web Sayfasını Ziyeret Edin Tüm Mesajlarını Bul Alıntı Yaparak Cevapla
« Önceki | Sonraki »
Cevapla 



Forum'a Git: