Hoşgeldin Misafir ! (GirişÜye Olun)

YEMEK ÇEKLERİNİN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ
Konuyu Açan Kişi: hust59®
Cevap Sayısı: 3
Görüntülenme Sayısı: 12169

Cevapla 
 
Değerlendir:
  • 0 Oy - 0 Yüzde
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
YEMEK ÇEKLERİNİN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ
Yazar Mesaj
hust59®
İmtiyaz Sahibi
*******
Mesajlar: 5,398
Tarih: Jul 2007
Üye no: 4
Nerden: İstanbul / Bolu
Rep Puanı: 26
Mesaj: #1
YEMEK ÇEKLERİNİN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ
YEMEK ÇEKLERİNİN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ



Yazarlar: SüleymanYÜKÇÜ*

GülşahUĞURLUEL**

Yaklaşım / Temmuz 2008 / Sayı: 187 den alıntıdır





I- GİRİŞ

Yemek çeki uygulaması son yıllarda çok yaygın olarak kullanılmakta olan bir yemek bedeli ödeme biçimidir. “Yemek çeki” kavramı sıkça kullanılmakta olmakla birlikte “yemek kuponu, yemek bileti” kavramları da yemek çeki kavramı yerine kullanılmaktadır.

Yemek çeki, koçanlı birbirini izleyen numaralı bilet biçiminde kullanılmasının yanında, artık günümüzde kredi kartı biçiminde manyetik kart şeklinde de kullanılmaktadır. Çalışanın yemek bedeli karta yüklenip personele verilip, personel yemek yediği restoranda kartı post makinesi fonksiyonu gören makinede okutarak yemek bedelini ödeyebilmektedir.

“Yemek çeki” kavramındaki çek kelimesi okuyucuyu yanıltmamalı, TTK’nın 692. maddesinde yer alan bankacılık sistemimizdeki çek kavramıyla bir ilişkisi yoktur. Muhasebe sisteminde portföyde bulunan yemek çeklerini veya yemek çeki sliplerini 101-Alınan Çekler Hesabında değil, 108-Diğer Hazır Değerler Hesabında izlemek gerekir.

Bu çalışmada çok yaygın olan yemek çeki uygulamasının muhasebeleştirilmesi konusuna netlik kazandırmak, tereddütleri ortadan kaldıracak önerilerde bulunmak amaçlanmıştır.

Yemek çeklerinin amacı dışında kullanılmasının sonuçları bu çalışma dışında bırakılmıştır.

II- YEMEK ÇEKİ SİSTEMİNİN İŞLEYİŞİ

Yemek çeki uygulamasında belli başlı dört taraf bulunmaktadır. Taraflar ve sistemdeki rolleri şöyle açıklanabilir[1].

Taraflar

- Yemek çeki firması: Yemek çeki organizasyonunu yürüten işletme.

- Müşteriler: Yemek çeki organizasyonundan personelini yararlandıran firmalar.

- Kullanıcılar: Müşteri firmalarda çalışan personel.

- Üye Kuruluşlar: Kullanıcılara yemek hizmeti veren restoran ve kafeler.

Müşteriler yemek çeki firmasına yemek çeki sipariş ederler. Siparişi verilen hizmet çek ve kartları yemek firması tarafından müşteri firmaya faturası ile birlikte teslim edilir.

Müşteriler yemek çeki firması ile hizmet sözleşmesi imzalayarak personelinin hizmet çek ve kartlarını kullanmasını sağlar.

Müşteri personeli, hizmet çeki ve kartlarını kullanarak yemek çeki firması hizmet ağında yer alan kuruluşların ürün ve hizmetlerinden yararlanır.

Üye kuruluşlar hizmet çeklerini ve kart harcamalarını (elektronik ortamda) yemek çeki firmasına geri döndürür. Kontrol edilen çeklerin ve kart harcamalarının tutarı üye kuruluşlara belirli tarihlerde ödenir.

III- YEMEK ÇEKİ UYGULAMASININ VERGİ VE SSK MEVZUATI KARŞISINDAKİ İSTİSNA TUTARI

GVK’nın 23. maddesinin 8. fıkrası uyarınca çalışana yemek verilmesi gelir vergisinden istisna edilmiştir.

İşverenlerce işyerinde veya müştemilatında yemek verilmeyen durumlarda ise ödemenin yemek verme hizmetini sağlayan mükelleflere yapılması şartıyla çalışan günlere ait bir günlük yemek bedelinin 2008 yılı için KDV hariç 9,00 YTL’si istisna kapsamında tutulmuş aşan kısım vergilendirilerek istisnaya sınırlama getirilmiştir.

Firmaların çalışanlarına yemek kuponu, yemek çeki vermek (Sodexho, Ticket, Multinet vb.) suretiyle civar lokantalarda yemek yemelerini sağlaması işyeri veya müştemilatı dışında yemek verilmesi anlamına gelmekte ve 9,00 YTL tutarındaki istisnanın uygulanabilmesi için ödemenin çalışana değil yemek verme hizmetini sağlayan firmaya yapılması gerekmektedir[2].

Personeline yemek fişi temin eden firma personelinin anlaşmalı lokantada yemek kuponu karşılığında yemek yemesi durumunda lokantalarca verilen, hizmet karşılığında yemek fişi satışı faaliyetinde bulunan firmaya yedi günlük süre içinde fatura düzenleneceğinden mükerrer belge düzenlemesini önlemek bakımından ayrıca, hizmetten faydalanan personele ödeme kaydedici cihaz fişi düzenlemeyecektir. Bunun yerine dip koçanlı ve her iki tarafına müteselsil sıra numarası verilerek bastırılmış ve personel elinde bulunan kuponlar kullanılacaktır.

Personele yemek kuponu (Sodexho, Ticket, Multinet vb.) verilmesi durumunda bu çerçevede personele sağlanan menfaatin 2008 yılı için ücret bordrosunda istisna kapsamında olan kısmı gelir vergisi stopajı yönünden günlük KDV hariç 9,00 YTL, SSK primleri açısından ise günlük 1,22 YTL’dir[3].

IV- ÖRNEK

Yemek çeki uygulamasında A, B, C işletmeleri aşağıdaki rolleri üstlenmektedir.

A: Çalışanına yemek kuponu veren işletme.

B: Yemek çeki sağlayan firma.

C: Restoran işletme.

Bu işletmelere ilişkin aşağıdaki işlemler gerçekleşmiştir.

1. A işletmesi çalışanına yemek çeki vermek için, B işletmesinden 1.000 YTL+KDV’lik yemek çeki 7 gün vadeli olarak almış, portföyüne koymuştur.

2. A işletmesi ertesi gün yemek kuponlarının 600,00 YTL’lik kısmını çalışanlarına dağıtmıştır.

3. A işletmesi çalışanları C restoranında yemek yemişlerdir. C restoranı günlük yemek satışlarından 500 YTL’lik yemek çeki toplamıştır.

4. C restoranı hafta sonunda daha önce sözleşme yaptığı B yemek firmasına 500,00 YTL+KDV fatura kesmiştir. 500,00 YTL’ye satılan yemeğin maliyeti 350,00 YTL’dir.

5. B işletmesi C işletmesine 500,00 YTL’lik fatura karşılığında %7, %18 KDV dahil komisyon faturası kesmiştir.

6. B işletmesi hizmet üretimine ilişkin 200,00 YTL’lik personel gideri ve benzeri gider amortisman tahakkuku yapmıştır.

7. B işletmesi dönem sonunda hizmet üretim maliyetini tamamlamıştır.

A- İşletmesinin Kayıtları (Çalışanına yemek kuponu veren işletme)



1. Yemek kuponlarının satın alınması

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––

108 DİĞER HAZIR DEĞERLER
1.000


108.01 Portföydeki Yemek Çekleri



191 İNDİRİLECEK KDV
80


329 DİĞER TİCARİ BORÇLAR

1.080

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––













2. Yemek çeklerinin çalışanlara verilmesi

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––

108 DİĞER HAZIR DEĞERLER
600


108.02 Çalışanlara Verilen Yemek

Çekleri



108 DİĞER HAZIR DEĞERLER

600

108.01 Portföydeki Yemek Çekleri



–––––––––––––––––/–––––––––––––––––















3. Yemek yenildiğinde yapılması gereken kayıt

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––

770 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ
600


760 PAZ. SAT. DAĞ. GİDERLERİ



108 DİĞER HAZIR DEĞERLER

600

108.02 Çalışanlara Verilen

Yemek Çekleri



–––––––––––––––––/–––––––––––––––––















B- İşletmesinin Kayıtları (yemek çeki sağlayan firma)

1. Yemek kuponu satılması

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––

120 ALICILAR
1.080


600 YURT İÇİ SATIŞLAR

1.000

108.01 Yemek Çek Hizmeti

Satışları



391 HESAPLANAN KDV

80

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––















2. Restorandan gelen faturanın muhasebeleştirilmesi

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––

740 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ
500


191 İNDİRİLECEK KDV
40


320 SATICILAR

540

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––











3. Komisyon faturasının muhasebeleştirilmesi

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––

120 ALICILAR
35


600 YURT İÇİ SATIŞLAR

29,66

391 HESAPLANAN KDV

5,34

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––













Sektörde yaygın uygulama fatura tutarının %7’sinin KDV dahil restoran işletmelere fatura kesilmesidir.

500,00 YTL x %7 = 35,00 YTL

35/1,18 = 29,66

4. Personel gideri ve benzeri gider yapılması, amortisman tahakkuku

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––

740 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ
200


257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR



320 SATICILAR



335 PERSONELE BORÇLAR

200

360 ÖD. VERGİ VE FONLAR



361 ÖD. SOS. GÜV. KESİNTİLERİ



–––––––––––––––––/–––––––––––––––––



















5. Hizmet üretim maliyetinin yansıtılması

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––

622 SATILAN HİZMET MALİYETİ
700


741 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ

YANSITMA HESABI

700

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––













Hizmet üretim maliyeti ile yansıtma hesaplarının kapatılması

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––

741 HİZ. ÜRT. MALİYETİ YANS. HS.
700


740 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ

700

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––











C işletmesinin kayıtları (Restoran)

1. Yemek yiyen müşteriden toplanan yemek çeklerinin muhasebeleştirilmesi

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––

120 ALICILAR
540


120.01. Yemek Çeki Alacakları



382 KAZANILMAMIŞ GELİRLER

500

391 HESAPLANAN KDV

40

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––















Henüz faturası düzenlenmemiş tutarın satışlar ya da gelirler hesabında değil, ayrıca açılacak bir hesapta izlenmesi daha uygun olacaktır. Bu örnekte tekdüzen hesap planında yer almayan “382- Kazanılmamış Gelirler” hesabı kullanılmıştır[4].

2. B işletmesine toplanan yemek fişleri karşılığında fatura kesilmesi

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––

382 KAZANILMAMIŞ GELİRLER
500


600 YURTİÇİ SATIŞLAR

500

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––











3. Yemek üretim maliyetinin muhasebeleştirilmesi

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––

740 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ
350


150 İLK MADDE MALZEME

350

100 KASA



–––––––––––––––––/–––––––––––––––––













4. Yemek üretim maliyetinin yansıtma kaydı

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––

622 SATILAN HİZMET MALİYETİ
350


741 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ

YANSITMA HESABI

350

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––











5. Komisyon faturasının muhasebeleştirilmesi

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––

760 PAZ. SAT. DAĞITIM. GİD.
29,66


191 İND. KDV
5,34


320 SATICILAR

35

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––













6. Dönem sonunda hizmet üretim maliyeti kaydının kapatılmasına ilişkin kayıt

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––

741 HİZ. ÜRT. MALİYETİ YANS. HS.
350


740 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ

350

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––











V- SONUÇ

Yemek çeklerinin bu kadar yaygınlaşması sonucu birçok işletme yemek çeki kullanmaktadır. Bu yaygın uygulamanın kayıt altına alınması vergi hukuku açısından önem taşımaktadır. Yemek çeki sistemindeki tarafların bu kayıtları birbirinden farklılık göstermektedir.

Bu çalışmada yemek çeki sisteminde yer alan her üç taraf açısından, özün önceliği çerçevesinde muhasebeleştirme örneklerine yer verilmiştir.



--------------------------------------------------------------------------------

* Prof. Dr., Dokuz Eylül Ünv., İİBF, Muhasebe-Finansman Anabilim Dalı

** Arş. Gör., Dokuz Eylül Ünv., İİBF, Muhasebe-Finansman Anabilim Dalı

[1] http://www.sodexho.com.tr/tr/index.asp

[2] A. Murat YILDIZ, Vergide Gündemden Düşmeyen 100 Soru 100 Cevap, İzmir SMMMO, Nisan, 2008, s.15

[3] A. Murat YILDIZ, age, s.16

[4] Süleyman YÜKÇÜ, Finansal Muhasebe, İzmir 2006, s.672

Hüseyin ÜST
S.M.M.M.
02-07-2008 11:47 PM
Web Sayfasını Ziyeret Edin Tüm Mesajlarını Bul Alıntı Yaparak Cevapla
beyhansrn
Müdavim Üye
*****
Mesajlar: 377
Tarih: Apr 2008
Üye no: 3718
Nerden: İSTANBUL
Rep Puanı: 9
Mesaj: #2
RE: YEMEK ÇEKLERİNİN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ
Peki işçi işten ayrılırken hesapladığımız kıdem ihbar yıllık izin ücretinin matrahına bu yemek bedeli dahil edilecekmi.

Başarılarım, gençliğimdeki hayallerimin ürünüdür.
(Napoleon Bonaparte)
17-09-2008 02:58 PM
Tüm Mesajlarını Bul Alıntı Yaparak Cevapla
GÜLDENN
ADMİN SAĞ KOL
Mesajlar: 3,440
Tarih: Jul 2007
Üye no: 15
Nerden: Dünyalı
Rep Puanı: 40
Mesaj: #3
RE: YEMEK ÇEKLERİNİN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ
NORMALDE İŞÇİLERE VERİLEN YEMEK BEDELLİ , MAAŞA İLAVE OLUR. BUNUN ÜZERİNDEN GELİR VERGİSİ +DAMGA VERGİSİ THK EDİLİR


[Resim: iloveaccountinght4.gif]
17-09-2008 03:03 PM
Web Sayfasını Ziyeret Edin Tüm Mesajlarını Bul Alıntı Yaparak Cevapla
hust59®
İmtiyaz Sahibi
*******
Mesajlar: 5,398
Tarih: Jul 2007
Üye no: 4
Nerden: İstanbul / Bolu
Rep Puanı: 26
Mesaj: #4
RE: YEMEK ÇEKLERİNİN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ
KIDEM TAZMİNATI HESABINDA MATRAH ÖLÇÜSÜ





Yazar: MahmutÇOLAK(*)

Yaklaşım Dergisi / Kasım 2007 / Sayı: 179



I- GİRİŞ

Bilindiği üzere, çalışma ve sosyal güvenlik hayatında matrah tespitleri konusunda hep tereddütler olmuş, matraha hangi ödemelerin dâhil edilip edilmeyeceği ile bunların ölçüsü sürekli olarak tartışılır hale gelmiştir. Sosyal güvenlik hayatında matrah tespiti “sigorta primine esas kazanç”ta, çalışma hayatında ise “kıdem tazminatı”nda kendilerini göstermişlerdir. Kıdem tazminatı matrahının tespitinde genel olarak ödemeler konusunda yani hangi ödemenin dâhil edilip edilmeyeceği genel olarak yargı kararları ışığında belirlenmiş ve uygulamada da kabul görmüştür.

Bu çalışmamızda, kıdem tazminatı matrahının tespitinde hangi ödemelerin dâhil edilip edilmeyeceği yargı kararları dikkate alınarak ödeme çeşidi bazında işlenmeye çalışılacaktır.

II- YASAL DAYANAK

1475 sayılı (eski) İş Kanunu-Madde 14 (1) (Değişik: 15.08.2002 – 4773/3.md) … bu maddede yer alan kıdem tazminatına esas olacak ücretin hesabında 26. maddenin (4857 sayılı yeni İş Kanunu’ndaki karşılığı 32. madde (2)) birinci fıkrasında yazılı ücrete ilaveten işçiye sağlanmış olan para ve para ile ölçülmesi mümkün akdi ve kanundan doğan menfaatler de göz önünde tutulur.

III- KIDEM TAZMİNATI MATRAHININ KAPSAMI VE KISTASI

Kıdem tazminatı matrahını, işçinin esas ücretinin yanında varsa işçiye sağlanmış olan para ve para ile ölçülmesi mümkün akdi ve kanundan doğan menfaatler oluşturmaktadır. Matrah tespitinde, esas ücretin (4857/51. maddede tanımını bulan bahşiş, yıllık izin ücreti, hafta tatili ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücreti dahil) dışında ücret eklentilerinin dâhil edilip edilmeyeceği önem arz etmektedir.

Genel anlamda ücret eklentilerinin kıdem tazminatına esas ücrete dâhil edilebilmesi için aşağıdaki şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir:

- İşçiye bir menfaat sağlanmış olmalı,

- Menfaat para ve para ile ölçülebilir nitelikte olmalı,

- Menfaat kanundan ya da akitten doğmalı,

- Menfaatler arızi olmamalıdır.

Yasa da, işçiye sağlanan menfaatlerin sürekli veya arızi nitelikte olmalarına ilişkin bir hüküm bulunmamasına rağmen, ilk 3008 sayılı İş Kanunu dönemindeki ortaya çıkan görüş farklılıkları sonucunda, Yargıtay’ın 15.05.1957 tarihli E.1956/13, K.1957/10 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı ile ücret eklentilerinin arızi nitelikte olmaması görüşü bugün de kabul görmüştür.

Gerek İş Mevzuatında gerekse de yargı kararlarında kavram olarak devamlılık ve arızilik açıklığa kavuşturulmuş olmadığından, bazı ücret ekleri ve ödemelerin devamlı nitelikte olup olmadıkları görüş ayrılıklarına yol açmıştır.

İşçiye kanun veya sözleşmeyle sağlanan menfaatin, belirli zaman aralıkları ile tekrar ödenmesi söz konusu ise, devamlılık niteliği taşıdığı kabul edilmelidir. Gerçekten de devamlılık, ödemenin periyodik olarak yapılması halinde ortaya çıkan bir niteliktir.

Arızi nitelikte ücret ekleri kıdem tazminatının hesabında nazara alınmaz….daimilik arz etmeyen ödemeler geniş anlamdaki ücret kavramına dahil olmadıkları için kıdem tazminatının hesabında dikkate alınmazlar (3).

IV- ÖDEME ÇEŞİTLERİNİN KIDEM TAZMİNATI MATRAHI KARŞISINDAKİ DURUMLARI

1- İkramiye: İkramiyenin kaynağı bir kanun/sözleşme ve sürekli ödeme niteliği taşıyorsa kıdem tazminatı hesabında dikkate alınacaktır.

2– 6772 sayılı Kanun gereğince ödenen ilave tediye: 6772 sayılı İlave Tediye Kanunu ile öngörülen ve süreklilik niteliği taşıdığından Yasa ve sözleşmedeki sınırlar içinde kıdem tazminatının hesabına katılır.

3- Bahşiş: Yüzde usulüyle çalışan işyerleri dışındaki işyerlerinde, işçilere müşteriler tarafından verilen bahşişler bir düzene bağlanmışsa, yani alınan paralar işyerinde çalışan işçiler arasında paylaştırılıyorsa, bunlar bir ücret ekidir. Belirtilen şekilde toplanan ve dağıtımı yapılan bahşişlerin kıdem tazminatı hesabına dâhil edilmesi gerekir. Zira bu şekilde düzene bağlanan menfaatler bir işe bağlı olarak üçüncü kişilerce ödenmesi, işin gereğinden ve işyerinin geleneğinden kaynaklanması, daimilik arz etmesi ve hesap edilebilir nitelikte olması nedeniyle, kıdem tazminatının hesabına dâhil edilebilmesinin tüm koşullarını içermektedir.

4- Yemek yardımı: Nakdi olarak yapılan yemek yardımı kıdem tazminatı hesabına dâhil edilir. Asıl ücrete para ile ölçülmesi mümkün ayni menfaatler de eklendiğinden, işçiye ayni olarak verilen yemeğin ise değeri hesaplanarak (işçiye verilen bir günlük yemeğin değeri hesaplanır.) kıdem tazminatı hesabına dâhil edilir. Bir ay içinde fiili olarak yapılan yemek yardımının toplam değeri 30’a bölünmek suretiyle, kıdem tazminatına esas bir günlük yemek ücreti bulunur.

5- Gıda yardımı: Ayni olarak yapılan gıda yardımının parasal değeri kıdem tazminatı hesabına dâhil edilecektir. Örneğin, sözleşme ile işçilere her ay iki kilo et verileceği kararlaştırıldığında, bu etin bedeli kıdem tazminatına esas geniş anlamda ücretin hesabına dâhil edilecektir.

6- Konut yardımı: Konut yardımı kıdem tazminatı hesabına dâhil edilir. Nakdi olarak yapılan konut yardımının bir güne isabet eden miktarı bulunarak, asıl ücrete eklenir. Eğer işçi, işverence kiralanan konutta oturuyorsa, işverenin ödediği miktarı esas alınır. İşverene ait konutta kira ödemeden oturuyorsa, konutun emsal kira bedelinin dikkate alınması gerekmektedir.

7- Vasıta (taşıt) ücreti: Vasıta ücreti kıdem tazminatı hesabına dâhil edilir. Hesaplamada vasıta ücreti adı altındaki ödemelerde fiili çalışma günleri için söz konusu olan ve o ay içinde verilen vasıta ücretinin bir günlük tutarının toplam 30 güne bölünmesi gerekir.

8- Giyecek yardımı: Birçok toplu iş sözleşmesinde görüldüğü gibi, işveren tarafından işçiye bir sosyal yardım olarak verileceği öngörülen elbiselik kumaş, ayakkabı, palto vb. giyeceklerin para olarak karşılıkları kıdem tazminatına esas ücrette göz önünde bulundurulacaktır.

9- Yakacak yardımı: Süreklilik arz eden ayni veya nakdi yakacak yardımı kıdem tazminatına esas ücretin hesabında göz önünde bulundurulur.

10- Çocuk yardımı: Çocuk yardımı kıdem tazminatı hesabına dâhil edilir. Aylık çocuk yardımının kıdem tazminatına yansımasında, çocuk adedine göre oluşan toplam miktarın bir ayı oluşturan gün sayısı olan 30’a bölünmesi gerekir.

11- Aile yardımı: Aile yardımı asıl ücretin eki olarak kabul edilmektedir. Kıdem tazminatının hesabında dikkate alınması gerekir.

12- Teşvik primi: Daimilik arz etmeyen ödemeler kıdem tazminatı hesabına dâhil edilmez. Araç, gereç ve diğer ihtiyaç maddelerinin yıllık satışlarından elde edilen gelirlerin belirli bir oranının çalışanlara dağıtılması sebebiyle ödenen primler niteliği itibariyle daimilik arz eden ödemelerden değildir. Bu nedenle kıdem tazminatı hesabında ücrete yansıtılmaz (4).

13- Özendirme (teşvik) ikramiyesi: Teşvik ikramiyesi, 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesinin onbirinci fıkrasında yer alan geniş anlamdaki ücret kavramına dâhil değildir. Bu nedenle kıdem tazminatının hesabına esas ücrete dâhil edilemez.

14- İş elbisesi yardımı: İşçiye işçi sağlığı ve iş güvenliği mevzuatı uyarınca, yürütülen işin niteliği ve gereği dolayısıyla “kişisel koruma araçları” olarak işverence verilen iş gömleği, ayakkabısı, gözlüğü, eldiveni vb. bir ek ücret olarak kıdem tazminatında dikkate alınmaz. Hatta mevzuat ile tespit edilenlerin dışında toplu iş sözleşmesine konulan hükümlerle işçiye aynı amaçla, işyerinde ve işinde kullanmak üzere kişisel korunma amacı olan giyecek maddeleri verilmesi kararlaştırıldığında da, durumda bir değişiklik olmaz.

15- Öğrenim yardımı: Öğrenim (tahsil) yardımı, ödeme koşulları itibariyle kıdem tazminatına esas alınacak ücrete yansıyacak nitelikte olmadığından, kıdem tazminatı hesabına dâhil edilmez.

16- İşyerinde kullanılmak üzere verilen sabun ve havlu: İşyerinde kullanılmak üzere verilen havlu ve sabun sosyal yardım niteliği taşımadığından kıdem tazminatı hesabına katılmazlar.

17- Fazla çalışma ücreti: Fazla çalışma ücreti devamlılık arz etmeyip, arızi nitelikte olduğundan kıdem tazminatı hesabına dâhil edilmez.

18- Bayram harçlığı: Her bayramda düzenli olarak ödenmeyen bayram harçlığı kıdem tazminatı hesabına dâhil edilmez. Ancak, iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle belirlenen ve süreklilik arz eden bayram harçlığı kıdem tazminatına esas ücrete dâhil edilir.

19- Harcırah: Harcırah, işçinin normal yaşam ortamından uzakta çalışma zorunluluğunun sebep olabileceği arızi masrafları karşılama amacına yönelik olarak verilen ek ödemeler olup, geçici niteliktedir. Bu nedenle kıdem tazminatının hesabına esas alınacak geniş anlamdaki ücrete dâhil değildir.

20- Ölüm, doğum ve evlenme yardımı: Düzenli olarak yapılan bir ödeme olmadığı için kıdem tazminatı hesabına dâhil edilmez.

21- Vekâleten yürütülen görev ücreti: Vekâlet edilen görev nedeniyle alınan farklı ücret daimilik arz etmeyip, geçici olarak ödenmektedir. Bu nedenle kıdem tazminatı hesabında dikkate alınmaz.

22- Sigorta primi işveren payı: Sigorta primi işveren payı brüt ücret dâhilinde olmayıp, kanunun işverene yüklediği ücret haricindeki bir yükümlülüktür. Bu nedenle, sigorta primi işveren payı kıdeme esas ücrete dâhil değildir.

23- Satış primi: Satış primi devamlılık ve kararlılık arz etmeyen bir ödemedir. Satış olmadığı zaman prim ödenmeyeceği belli olduğuna göre bu ödemenin kıdem tazminatı hesabında dikkate alınması doğru olmaz.

24- Toplu iş sözleşmesi gereğince ödenen primler: Toplu iş sözleşmesi ile belirli pozisyonlarda çalışanlara fiilen çalışılan günler için ödenen primler, belirli miktarlarda olmadığı ve devamlılık gösteren ödemelerden sayılmadığı için ücrete yansıtılmaz.

25- İzin harçlığı: İzin harçlığı süreklilik arz etmediğinden kıdem tazminatının hesabında dikkate alınmaz.

Kıdem Tazminatı Matrahına Dahil Edilecek/Edilmeyecek Ödemeler (5)

Dahil Edilecek Ödemeler
Dahil Edilmeyecek Ödemeler

Esas ücret
Fazla çalışma, çalışılan hafta tatili, ulusal bayram, genel tatil, dini bayram, yıllık izin ücretleri

İkramiye (şartlı)
Devamlılık göstermeyen primler, toplu iş sözleşmesi gereğince ödenen primler, seyahat, satış, taltif, hizmet, teşvik primleri

Bahşiş (şartlı)
Sigorta/işsizlik sigortası primleri işveren hisseleri

Sürekli ödenen jestiyon ikramiyeleri
Yolluk (harcırah)

6772 sayılı Yasa’ya göre ödenen iki ikramiye (ilave tediye)
Evlenme, doğum, ölüm, doğal afet, askerlik, hastalık, iş arama, eğitim yardımları

Temettü
Bir defalık verilen ikramiyeler, jübile ikramiyesi, belirli sürelerde verilen teşvik (özendirme) ikramiyesi

Devamlı ödenen primler
Bayram harçlığı (şartlı)

Kasa, unvan, imza, mali sorumluluk, yıpranma tazminatları
Ara dinlenme parası, ücretli izin parası

Ayakkabı veya bedeli
İhbar tazminatı

Gece zammı
Avans ödemesi

Vardiya primi
İşyeri kuruluş yıldönümü için verilen ödemeler

Makam tahsisatı
Gezici görev güvencesi

Yakacak yardımı
Demirbaş olarak verilen giyim eşyaları (iş elbisesi yardımı)

Toplu taşım kartı
İşyerinde kullanılmak üzere verilen sabun, havlu

Gıda, aile, konut, yemek, taşıt yardımları (parasal değerleri hesap edilerek dâhil edilir.)
Vekâleten yürütülmekte olan görev için verilen ücret

Çocuk yardımı
İzin harçlığı

Kıdem zammı
Otel ve ev gideri olarak ödenen paralar

Pahalılık zammı




V- SONUÇ VE ÖNERİ

Görüleceği üzere, kıdem tazminatı matrahına dahil edilecek ödemelerin genel ölçüsü yasada belirlenmiş olup, menfaatin para/para ile ölçülebilirliği, yasa/sözleşmelerden kaynaklanabilirliği ile sürekliliği (bu unsur yerleşmiş yargı kararları ile uygulamaya yerleşmiştir.) şeklinde şartlarını çizmiştir. İşçiye kanun veya sözleşmeyle sağlanan menfaatin, belirli zaman aralıkları ile tekrar ödenmesi söz konusu ise, devamlılık niteliği taşıdığı kabul edilmelidir.

Asıl ücret kapsamında değerlendirilecek ödemeler, asıl ücret içerisinde değerlendirileceğinden ayrıca ikinci bir kez kıdem tazminatı matrahına dâhil edilememektedir. Örneğin, hafta tatili ücreti asıl ücrete dâhil olduğundan ayrıca kıdem tazminatı hesabına dâhil edilmez. Esas sorun, ücret eklentilerinde ortaya çıkmaktadır. Ücret eklentilerinden hangilerinin matrah içinde değerlendirilip değerlendirilemeyeceği yukarıda belirtilen şartlar çerçevesinde karar verilecektir.

Yukarıda sayılan ödeme çeşitlerini artırmak mümkündür. Aslında, ödeme çeşitlerinin tek tek belirlenerek, belirlenen ödeme çeşitleri üzerinden işverenlerin ödeme yapabilmesi ve bu ödemelerin kıdem tazminatı matrahına dâhil edilip edilmeyeceği açık ve net olarak uygulamaya yerleştirilmelidir. Bu nitelikteki bir karmaşıklık bir nebze olsa da, sigorta primine esas kazanç matrahın tespitinde 4958 sayılı Yasa ile giderilmiştir. Buna benzer bir düzenleme de özellikle kıdem tazminatı matrahında yapılmalıdır. Gerçi, 1475/14. maddesinde genel olarak hangi tür ödemelerin dâhil edileceği hüküm altına alınmışsa da, ödemelerin sürekliliği/arıziliği konusunda açıklık bulunmamaktadır. Yapılması gereken, yasal bir değişiklikle konunun tereddüde meydan vermeyecek şekilde düzenlenmesi olmalıdır.



* Sosyal Güvenlik Kurumu Müfettişi

(1) 4857sayılı (yeni) İş Kanunu ile (eski) 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesi hariç diğer tüm maddeleri yürürlükten kaldırılmış idi.

(2) Ücret ve ücretin ödenmesi

Madde 32- Genel anlamda ücret bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutardır.

(3) YHGK’nın, 03.03.2004 tarih ve E. 2004/9-86, K. 2004/124 sayılı Kararı.

(4) YHGK’nın, 25.05.1988 tarih ve E. 1988/9-325, K. 1988/442 sayılı Kararı.

(5) Mahmut ÇOLAK, Tüm Yönleriyle İş Kanunu’nda Kıdem Tazminatı, Orion Yayınevi, Ankara 2007 (Ortak Çalışma)

Hüseyin ÜST
S.M.M.M.
17-09-2008 04:40 PM
Web Sayfasını Ziyeret Edin Tüm Mesajlarını Bul Alıntı Yaparak Cevapla
« Önceki | Sonraki »
Cevapla 



Forum'a Git: